Nietzsche’nin Zamana Aykırı Bakışlar adlı eserinin ikinci kitabı, “Tarihin Yaşam İçin Yararı ve Zararı Üzerine”, erken dönem düşüncesini yansıtır ve dönemin kültürel ortamını sert bir eleştiriye tabi tutar. Kitabın merkezinde, geçmişle sağlıklı ya da sağlıksız bir ilişki kurma meselesi vardır. Tarih hakikate ve yaşma hizmet etmelidir
İlk bölüm Hayvanın ‘tarih dışılığı’na değiniyor. Hayvanlar yalnızca anda yaşıyor. dünü bilmez, telaşsız gezer, kısa süreliğine kaygısızdır. Bu tatmin edici bir mutluluk türüdür çünkü geçmiş ve gelecek zincirlerinden azadedir. İnsan ise hafızaya sahiptir. Geçmiş yükleri birikir, anı kolayca tamamlayamaz. Belki de bu unutma yetisizliği nedeniyle huzuru kaybedir ve çocukluğun kaybolan cenneti gibi bir masumiyeti özlemeye başlar.
Daha sonra insan için tarihin üç işlevinden bahsediyor Nietzsche:
Anıtsal tarih: Cesaret ve ideal sunar.
Antikaryen tarih: Kimlik ve aidiyet sağlar.
Eleştirel tarih: Zararlı gelenekleri reddettirir.
Her biri, doğru dozda kullanıldığında fayda üretir, fakat aşırıya kaçınca birey ve kültür için ölümcül olabilir. Aşırı tarih bilinci; yaratıcı gücü öldürür, ruhsal hastalık üretir.
Dengeli tarihi bilinç gereklidir. Sağlıklı insan/kültür ne geçmişi siler ne de kölesi olur; bilgece sezgisel bir denge kurar: “Ne zaman hatırlanacak, ne zaman unutulacak?” Bu öngörüyle tarih, yaşamın hizmetine girer. Aksi hâlde sabit bir yük haline gelir.
Anıtsal tarih, geçmişin büyük figürlerinden güç almayı sağlar: “Ben “ben de yapabilirim” demeye başlarım.” Ancak çarpıtıcı kullanımı, geçmişin uygun olmayan benzerliklerle bağdaştırarak fanatizme ve egoist akımlara yol açabilir. Sanatta da, geçmişin zırhı olarak kullanımı, yaratıcı enerjiyi boğar.
Antikaryen tarih geçmişe bağlılık estetik bir huzur sağlar; kök bilinci, aidiyet duygusu üretir. Ancak geçmişi mutlak değer haline getirmek, insanı mumyaya dönüştürebilir. Aynı değeri her detayı yüceltmek bir saplantıya dönüşür, yeni yaratımı öldürür.
Eleştirel tarih gerek duyulan dikkatli bir sorgulamadır. Geçmişi sorgulamak, yaşama karşı bir direnç yaratabilir. Nietzsche bunu güçlü ama tehlikeli bir yöntem olarak görür. Çünkü geçmişin kendisi biziz; ondan kopmak, kendimizi de parçalamak olabilir. Yine de bazen onunla yüzleşmek kaçınılmazdır ve bu bir “ikinci doğa” yaratma çabısıyla mümkün olabilir.
Nietzsche’ye göre gerçek tarih bilinci:
Geçmişi kullanabilen,unutabilen,farklı zamanlarda yeniden yoğunlaşabilen birey ve toplumda belirir.
Geçmiş olmadan insan olmaz; ama geçmiş, insanı asla boğmamalıdır. Hayvan gibi unutabilmek hafiflik verir; geçmişle akıllıca ilişkilenmek güçlendirir. Tarih, bilgelikle ve sezgiyle yönetildiğinde yaşamı besler; aksi halde onu dondurur, yaratıcılığı ve ruhsal sağlığı öldürür.
Keyifli okumalar dilerim.
Tarihin Yaşam için Yararı ve SakıncasıFriedrich Nietzsche · İş Bankası Kültür Yayınları · 2018972 okunma
·
244 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.