Bu gün təkrar-təkrar Hüseyn Cavidin İblis əsərini oxumuşam.
Hüseyn Cavidin «İblis»i — sadəcə bir dram deyil, insan ruhunun qaranlıq yollarında yandırılmış bir məşəldir. Bu əsəri oxuyanda adam anlayır ki, ən qorxulu İblis kənarda deyil, məhz insanın içindədir.
Cavid «İblis» vasitəsilə bizə göstərir ki, dünya müharibələrini, qırğınları, düşmənçiliyi doğuran şey təkcə bir mifoloji varlıq deyil — insanın öz nəfsidir, susuz qalan vicdanıdır. Əsərdə İblis bir səyahətçi kimi gəzir, padşahları, generalları, sadə insanları danışdırır və hər birindən öz xeyrinə istifadə edir.
Cavidin dili şeir qədər safdır:
«Hər kəsə məlum ki, yer üzündə qanın, nifrətin, fəlakətin başlıca mənbəyi mənəm! Mən — İblisəm!» — deyə İblis özü etiraf edir. Lakin müəllif bilə-bilə deyir ki, əslində İblisi bu qədər güclü edən yenə də insandır.
«İblis» bir çağırışdır — insan özü-özünü xilas etməsə, heç kim onu xilas etməyəcək. Bu gün də dünyada baş verən hər qarşıdurmada, hər bombada, hər susdurulmuş səsdə Cavidin İblisini görmək mümkündür.
Əsərin mərkəzində İblis obrazı dayanır. Cavidin yaratdığı İblis adi dini anlayışdakı şeytan deyil – o, insanın içindəki zülmətin, tamahın, həsədin, yalanın cisimləşmiş halıdır. Cavid göstərir ki, bəzən insanlar bütün günahı şeytana yükləyib öz məsuliyyətlərini unudurlar. Amma əslində hər pisliyin, hər qan tökmənin, hər dağıntının arxasında insanın özü dayanır.
Əsərdəki dialoqlar, dərin fəlsəfi fikirlər oxucunu sarsıdır: İblis gah bir hökmdar kimi, gah bir səyyah, gah da sadə bir insan kimi qarşıya çıxır və hamını günaha çəkir. Lakin müəllif deyir ki, insan güclü iradə ilə İblisə qalib gələ bilər. Əgər qalib gələ bilmirsə, deməli, əsl İblis insanın içindədir.
Əsərin sonuna qədər müəllif ümid işığını da itirmir: insan öz iradəsini, vicdanını qorusa, ən güclü İblis belə ona qalib gələ bilməz. Bu, bir əsrdən artıq yaşasa da, həmişə canlı qalacaq həqiqətdir.
Hüseyn Cavidin «İblis»i — insanlığın əbədi aynasıdır. Kim baxmağa cəsarət edirsə, öz içindəki qaranlığı görə bilər.
P.S. Güzgü siz olun, daxilinizə baxın, lazım gələndə iblisi də görün mələyi də.İnsanlığı öldürməyin. Yaşayın İblis kimi yox, Mələk kimi də yox.İçinizdəki vicdanınızı itirmədən, haqqı- nahaqqa vermədən, içinizdəki allaha hesabat verərək və həyatınızda etdiyiniz hər şeyin gec -tez sizə qayıdacağını bilərək yaşayın. Heç nə cavabsız qalmır.Unutmayın!
·
38 Gösterim
Yorumlar
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.