İKTİDARIN HİZMETİNDEKİ HAKİKAT: MISIR KONSEYİ ROMANINDA BİLGİ VE GÜÇ İLİŞKİSİ
Leonardo Sciascia’nın Mısır Konseyi (Il Consiglio d’Egitto, 1963) romanı, tarihî bir olaydan yola çıkarak kurgulanan; hukuk, iktidar, adalet ve manipülasyon temalarını ustalıkla işleyen, siyasi alegori niteliğindeki bir yapıttır. Sciascia, 18. yüzyıl sonlarında Sicilya'da geçen gerçek bir skandaldan esinlenerek, tarihî olayları hem bireysel hem toplumsal bağlamda sorgulamıştır. Roman, dönemin yozlaşmış aristokrat yapısına, kilisenin gücüne ve adalet sisteminin keyfiliğine dair güçlü bir eleştiriyi içermektedir.
Romanın merkezinde, yoksul kökenli bir rahip olan Don Giuseppe Vella yer alır. Vella, sahte bir Arapça el yazması uydurarak Mısır Konseyi adlı hayalî bir vesikada, Sicilya’daki Müslüman yönetiminin hukuk sistemine dair bilgiler bulunduğunu iddia eder. Bu vesikaya dayanarak Sicilya aristokrasisinin toprak ve yetki haklarını tartışmaya açar. Vella’nın uydurması kısa sürede ciddiye alınır ve hem siyasî hem dinî otoriteler tarafından desteklenir. Ancak bu aldatmacanın çevresinde gelişen olaylar, aydın bir yargıç olan Francesco Paolo Di Blasi’nin özgürlükçü ve reformist fikirleriyle kesişir. Di Blasi, gerçek anlamda toplumsal adalet ve anayasal yönetim talep ederken, Vella sahtecilikle sistemin içinde yükselir.
Sciascia burada tarihsel bağlamı modern İtalya’nın siyasi ve etik sorunlarıyla ustaca harmanlar. Romandaki ironi ve eleştirel yaklaşım, bilhassa entelektüellerin yozlaşan sistem içindeki rollerini ve adaletin ideolojik olarak nasıl eğilip büküldüğünü ortaya koyar. Ayrıca Mısır Konseyi, bilgi üretiminin iktidarla ilişkisini, sahte belgelerle dahi olsa nasıl bir güç alanı oluşturulabileceğini sorgular. Dolayısıyla roman, yalnızca bir tarihî kurgu değil; aynı zamanda modern çağa dair bir vicdan muhasebesi, bir tür "entelektüel ahlak" sorgusudur.
Mısır Konseyi, tarihsel bir dönemi kurgusal biçimde yeniden yazar; üstelik bir karakterin tarihle nasıl oynayabileceğini gösterir. Bu durum, tarihin nesnel mi yoksa galiplerin bakış açısından mı yazıldığı sorusunu doğurur.
Nitekim tarihin yazımı meselesi, tarih felsefesinin en temel ve tartışmalı konularından biridir. Geleneksel tarih anlayışı, tarihçinin geçmişi “olduğu gibi” aktardığını, yani tarih yazımının objektif bir bilimsel faaliyet olduğunu varsayar. Bu anlayış, Leopold von Ranke’nin XIX. yüzyılda geliştirdiği pozitivist tarihçilik anlayışıyla özdeşleşmiştir. Ranke'ye göre tarihçi, belgeler üzerinden gerçeği tarafsız bir biçimde ortaya koymalı ve geçmişe “olduğu gibi” ulaşmalıdır. Ancak bu yaklaşım, tarihçinin seçtiği kaynaklar, bakış açısı ve dönemin ideolojik atmosferi göz önüne alındığında, mutlak bir objektifliğin mümkün olup olmadığını sorgulamakta yetersiz kalır.
XX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren tarih yazımı üzerine eleştirel teoriler geliştiren düşünürler, tarihin nesnel bir anlatıdan ziyade, ideolojik bir inşa olduğunu savunmuşlardır. Özellikle Hayden White, tarih anlatılarının da tıpkı edebî metinler gibi retorik biçimlerle kurulduğunu ileri sürerek, tarihçinin geçmiş olayları seçme, sıralama ve anlamlandırma biçimlerinin ideolojik çerçevelerle şekillendiğini göstermiştir. Bu yaklaşıma göre, tarih yazımı, yalnızca olanı değil, olması istenileni de temsil eder; dolayısıyla her tarihsel anlatı, bir dünya görüşünü ve bir iktidar biçimini yansıtır.
Leonardo Sciascia’nın Mısır Konseyi adlı romanı da bu tartışmayı kurmaca düzlemde derinleştirir. Romanda Don Giuseppe Vella’nın sahte tarihsel belge uydurarak siyasal ve toplumsal sonuçlar doğurması, tarihin araçsallaştırılmasına dair çarpıcı bir örnektir. Vella, gerçekte var olmayan bir Arapça el yazması üzerinden Sicilya aristokrasisinin hukukî temellerini sorgulatmakta, kurgusal bir belge temelinde yaşanmakta olan tarihi etkilemektedir. Bu olay, tarihin salt belgelerle değil, aynı zamanda niyet, çıkar ve güç ilişkileriyle yazıldığını ortaya koyar. Sciascia, bu yönüyle tarih yazımındaki ideolojik yönelimi ifşa ederken, okuyucuyu tarihe ve bilgiye dair şüpheci bir bilinç geliştirmeye davet eder.
Vella’nın sahte el yazması üzerinden kazandığı itibar ve maddi çıkarlar, Michel Foucault’nun bilgi ve iktidar arasındaki bağına doğrudan işaret eder. Romanda bilgi, eleştirel aklın ürünü değil; manipülasyonun, meşruiyet inşasının ve güç dağılımının bir aracıdır. Bu da şu soruyu doğurur: Gerçek bilgi nasıl ayırt edilir ve bilgi kimlerin elinde şekillenir?
Don Giuseppe Vella’nın “bilgi” olarak sunduğu şey, aslında gerçek dışı bir kurgudur; fakat bu kurgu, dönemin egemen kesimlerinin çıkarlarıyla örtüştüğü ölçüde kabul görmekte ve yayılmaktadır. Dolayısıyla romanda bilgi, nesnel gerçekliğe değil, kabul görmeye ve güç ilişkilerinde işlevsel olmaya dayanmaktadır.
Foucault’ya göre bilgi, iktidarın doğrudan bir yansıması değil; iktidarla birlikte ve onun içinde üretilen, şekillenen ve topluma yayılan bir süreçtir. Modern toplumlarda bilgi, yalnızca gerçeği temsil etmekle kalmaz, aynı zamanda normlar üretir, bireyleri sınıflandırır ve disipline eder. Mısır Konseyinde de Vella’nın uydurduğu metin yalnızca akademik ya da entelektüel bir aldatmaca değildir; siyasi, hukuki ve sosyal alanda etkili olacak derecede güçlü bir inşa aracıdır. Gerçeklik olarak kabul gören bu bilgi, bir belgeyle değil, o belgenin ne işe yaradığıyla meşrulaşır. Bilginin bu şekilde araçsallaştırılması, “hakiki” olanın bile iktidar mekanizmalarının rızası olmadan tanınamayacağının göstergesidir.
Mısır Konseyi, bilgi ile iktidar arasındaki ilişkinin sabit ve hiyerarşik değil, dinamik ve karşılıklı bir üretim ilişkisi olduğunu yönünde bir teze sahiptir. Vella örneği, “bilgi güçtür” özdeyişini ters yüz ederek “güç bilgidir” ifadesini de haklı çıkarır: Güce sahip olan, bilgiyi belirleme ve yayma kapasitesine sahiptir. Bu da çağdaş toplumlarda bilgiye ulaşmanın değil, bilgiye hükmetmenin belirleyici olduğu bir düzenin kapılarını aralar. Sciascia’nın bu romanı, yalnızca tarihsel bir hikâye değil, aynı zamanda bilgiye dair ahlakî ve siyasî sorumluluğun da sert bir tenkididir.
·
295 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.