Nesne İlişkileriPsikoloji-İnceleme
Melanie Klein (1882 - 1960), küçük çocuklara yaptığı psikanaliz uygulamalarıyla ve yetişkin hastalarla yürüttüğü çalışmalarla "Nesne İlişkileri" okulunu kuran yahudi bir psikanalisttir. Kuramını şekillendirirken S. Ferenczi, S. Freud ve çatışmalar yaşasa da Anna Freud'dan etkilenmiştir.
Melanie Klein, Freud’un psikanalitik mirasını temel alıp daha erken bebeklik evresine, preoidipal döneme (0 - 6 ay) kaydırarak odak noktasını oral sadistik fantezilere ve içsel nesne ilişkilerine, kişiler arası ilişkilerin içselleştirilmiş görünümlerine çevirir. Psikanalizin kötücül doğası, bebeğin kötü anne ve kötü ben kavramlarıyla daha "hard" versiyonudur. Diğer savunma mekanizmalarının yanına bölme (splitting), projective identification (yansıtmalı özdeşleşim) ve tüm güçlülük gibi özgün tanımlarla zenginleştirmiştir. Böylece psikanaliz, yalnızca cinsellik, libidinal enerji ve oidipal çatışmalarla birlikte bireyin kişiliğini şekillendiren fiksasyonlar etrafında değil, aynı zamanda ilk nesne bağları ve onların zihinsel temsilleri çevresinde dönen bir kuram hâlini almıştır. Klein'a göre bebek, iç dünyasında nesneleri ve kendini iyi ve kötü noktalarında bölerek konumlandırır; bu süreç, paranoid-şizoid konum ve depresif konum kavramlarıyla açıklanır. Bebekte olan bu içsel çatışmalar, ilerde ortaya çıkan nevroz ve diğer psikopatolojilerin kaynağı olarak kabul edilir.
Klein, psikodinamik düşünceye derinlik katan Haset ve Şükran adlı kısa ama yoğun eseriyle, insan ruhunun en derin, en çıplak ve kişiliğin oluşumundaki en ilkel temellerini, iki güçlü duyguyu "haset ve şükranı" ustalıkla çözümleyerek okuyucunun önüne serer. Kitabın ilk sayfalarında okuyucunun zihnine ışık tutmak, kıskançlık ve haset kavramının benzerliğinden ortaya çıkan kafa karışıklığını önlenmek için kısa bir tanımla başlanır: "Kıskançlık, elinde olanı yitirmekten korkar; hasetse, kendi istediğinin bir başkasında olduğunu gördüğü için acı duyar."
Klein, nesne ilişkilerini anlatmaya; bebeğin açlık dürtüsünü doyurmak için annesinden süt emerken temasa geçtiği ilk nesne, yani meme'nin içsel temsili ile zihinsel manzarasını oluşturmasıyla başlar. Ama bu temsil, saf ve aydınlık değil, huzursuz edici ve ezerek şekillendiricidir. Bebek dürtülerinin doyurulmasına göre memeyi "iyi meme ve kötü meme" olarak ikiye böler. Kötü memede haset, bebeğin anne memesine karşı duyduğu kıskançlıklığın yoğurulmasıdır. Kendisinde olmayan ama başkasında olan, istediği zaman ona verilmeyen bir gücün yıkıcı sancısıdır. İyi meme yansıtmasındaki şükran ise memeye karşı duyulan doyurucu ve yaşamsal faaliyetlerini yerine getiren bir nesne temsili yapılarak, minnet hissedilen bir duygudur. İnsan ruhunun haritasını olşturan haset kavramı yalnızca bir nesne - kendilik çatışması değil, insanın kaderine musallat olmuş bir gölge; şükran ise cılız bir erdem olarak resmedilir. Hasetin kudreti yanında şükran tehdit altında gibidir.
Haset ve Şükran, psikanaliz halkalarının güçlü ve yön değiştirici bir parçası olmuştur. Klein’ın dili, klinik terimlerle yüklü olmasına rağmen bilimsel soğukluk kaleminde egemen değildir. Kliniğe gelen hastalarının rüya analizleri, analiste aktarımları, ilişkilerindeki problemleri nesne ilişkileri üzerinden derinlemesine incelemesiyle "içimizden biri" gibi öğretici bir anlatımı vardır. Psikanalitik dilin edebi kırıntılarıyla, yavan bir teori bonbardımanı olmaktan çıkar, insanın varoluşundan gelen en ilkel korkularını ve umutlarını fısıldayan kara masal anlatıcısına dönüşür.
Kitap, teorik kuram anlatıcılığından ötede, okuyucunun kendi çocukluğundaki kilitli kalmış karanlık odalarına içsel yolculuğuna ve hem annesini seven hem de yıkmak isteyen bebek hâlini tahayyül etmeye eşlik eder. Sağlıklı benlik gelişiminde, kendi kendinin terapisti olma ve duygularını anlamaya yardımcı olur.
Not 1: Psikanaliz kuramcıları gibi genellikle çocuk üzerinden ve bebek algısından türediği için fanteziye dayanır. Her ne kadar çocuk gelişimi üzerinden ampirik olunmaya çalışılsa da %100 kabul edeceğim bir şey değildir. Ayrıca kötü nesne tasarımlarını önlemek, kötü anne ve kötü meme oluşumunun olmaması için yoğun çaba yerine belki de Winnicott'ın "Yeterince İyi Annelik" kavramı bizim geleneksel Türk aile eğitiminde ve anne rolünde daha etkilidir. Winnicott'a göre; bebeği tutabildiğinde, kapsayabildiğinde, şefkat verdiğinde de yeterli olabilir ve çocuk içsel yorumunda olumlu algı oluşturabilir.
Not 2: Kuramın örnek bir senaryo üzerinden daha iyi anlaşılması için, Ömer Eraslan'ın "Anneler ve Kızları: Melanie Klein'ın Haset Kavramı Üzerinden Zefir (Belma Baş, 2010) Filminin Çözümlenmesi" araştırma makalesini okumanızı öneririm. Makalede hem sinema ve psikoloji halkalarının birleşimini hem de Klein'ın Nesne İlişkileri kuramı haset çerçevesinden kurgusal bir zeminde ilişkilendirmeyi, değerlendirmeyi ve anlamayı daha kolay ve keyifli hâle getirecektir.
·
181 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.