“Ölülər” – diri bədənlərdə ölü ruhlardır.
Cəlil Məmmədquluzadənin “Ölülər” əsəri təkcə bir tamaşa deyil, cəmiyyətin düşüncəsizliyinə, mövhumata qarşı sərt bir güzgüdür.
Əsərin əsas ideyası odur ki, bəzən diri insan ölüdən daha ölü ola bilər – əgər düşünmürsə, soruşmursa, köhnə inanclara kor-koranə bağlanırsa.
Əsərdə Şeyx Nəsrullah obrazı bütün bu geriliyin simvoludur. O, ölü ruhları diri bədənlərdə saxlamaq üçün dindən, qorxudan istifadə edir. Ətrafındakı camaat isə bunu qəbul edir, çünki qorxur, öyrəşib və ən pisi – artıq sual verməyi unudublar.
Amma əsərdə bir nəfər var ki, bütün bu yalanlara boyun əymir – Kefli İsgəndər. Onun sərxoşluğu əslində sərbəstliyi simvolizə edir. Əsərin sonunda o, camaata üz tutub sarsıdıcı sözlər deyir:
“Ay camaat! Ay ölülər! Sizi deyirəm! Sizə deyirəm! Ay ölülər! Siz niyə ölmüsüz, ay camaat? Niyə ölmüsüz? Nə olub sizə? Qorxmusuz? Kimdən qorxmusuz? Şeyxdən? Molladan? Dindən? Ay yazıqlar! Ay heyif sizdən! Sizi kəfənə büküb basdırıblar, hələ dirisiz! Ay camaat, ay ölülər! Oyanın! Özünüzü dirildin! Ölülərə gülərlər! Mən kefliyəm, amma siz məndən keflisiz… Mən kefliyəm, amma ayıq sizə baxanda mən diriyəm, siz ölü…”
Bu sözlərdə Cəlil Məmmədquluzadənin öz səsi var – xalqına açıq çağırış: Oyanın! Kefli İsgəndərin dili ilə müəllif deyir ki, əgər başqasının dediyini kor-koranə qəbul edirsənsə, ölü sayılırsan.
Kefli İsgəndərin səsi isə bu əsərin ən canlı çağırışıdır: Düşün, sorğu et, ayıl!
Bu əsər yüz il əvvəl yazılsa da, bu gün də aktualdır. Çünki hər dövrdə “ölülər” var – yaşayan, amma düşünməyən adamlar…
·
27 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.