Yazar:
Celil Memmedguluzade
Tahmini Okuma Süresi:
2 sa. 43 dk.
Sayfa Sayısı:
96
Yayınevi:
Qanun Nəşriyyatı
ISBN:
2001105484632
Ülke:
Azerbaycan
Dil:
Azerbaycanca
Format:
Karton kapak
Türler:
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
ÖlülərEdebiyat
Azerbaycanlı dostlarımın önerisi üzerine okuduğum bir başka kitap, iyi ki önermişler iyi ki okumuşum. Daha önce de Hüseyn Cavid kitaplarından iki tanesini okumuştum ve gerçekten onlarla beraber Azerbaycan edebiyatını çok sevdim.
Yazar kitabında apaçık söylemek istiyor ki asıl ölülerin yerin altında olmayıp üstünde "yaşayanlar" olduğu. İnsanların mevkilerinden dolayı sorgusuz sualsiz birtakım söylentilere inanarak kendi kimliklerinden çıkıp başka bir kişiliğe bürünen, kendini kaybeden, benliğini kurban eden "yaşayan" insanlar.
Kapağından İçine Kadar Muhteşem Kitap!Edebiyat
YouTube kitap kanalımdaki Azerbaycan edebiyatı videosunda bu muhteşem kitabı önerdim: ytbe.one/FM7RoOXGSok
Hayatımda Azerbaycan Türkçesiyle okuduğum ilk kitap olma unvanına erişen o muhteşem eser... Ölülər!
Azerbaycan'la ilişkimizin Eurovision'da birbirimize 12 puan atmaktan öteye geçmesini istediğim için bu aralar Azerbaycan kültür ve sanatını tanıyorum. O yüzden de Azerbaycan edebiyatının değerli yazarlarını bir bir okuyup kitaplarını inceliyorum.
İlk olarak aklınıza şu soru gelebilir... Ana dili Türkçe olan biri Azerbaycan Türkçesiyle yazılmış bir kitabı okurken zorlanır mı? Aslında gerçekten de o kadar zorlanmaz. Evet başta biraz zorlanıyorsunuz ama sonrasında x harfinin Türkçede h harfi, q harfinin de k harfi yerine geçtiğini anlayınca işiniz gittikçe kolaylaşıyor.
Zaten aynı coğrafyanın insanlarıyız, hatta aynı kaderlerin. Aynı gökyüzüne bakıyoruz, aynı nefesi alıyoruz. İşgallere karşı nice savaşı göğüslemişiz beraber. Nice kitaplar çevirmişiz birbirimizin edebiyatından... Bütün bunlar aynıyken nasıl anlamayız ki birbirimizin dilinden?
Körü körüne inancın çok güzel örneklerinden biri bu kitap bence. Düşünsenize, bir gün bir ölünün dirildiği söyleniyor ve halk da sorgusuz sualsiz bunu söyleyen şeyhlere ve hocalara inanıyor... Yani bu millete birisi uçuyor, birisi diriliyor desen mutlaka bunlara inanacak müritler çıkar diyor bu kitap. Ama sadece tek kişi, yani İskender buna karşı gülüp geçiyor.
İskender, elinden şarabı, votkayı yani alkolü düşürmeyen biri. Fakat o haliyle bile gerçekleri sorgulayabilen, kendisini aklın yoluna adayabilen bilinci açık bir insan. O yüzden ben bu kitaptaki İskender'in cesaretine ve kurulu düzene karşı duruşuna bayıldım. Bize kral çıplak diyecek İskender'ler lazım. Hatta bu karakter 
Ömer Hayyam'ın 
Dörtlükler kitabındaki şu
Ömer Hayyam'ın Dörtlükler kitabındaki şu
Azerbaycanlı öğrencilerim bu kitabı hediye etmeselerdi maalesef Ölüler ile tanışamayacaktım. 1909’lu yıllarda yazılıp bu kadar iyi bir eleştiri diline sahip olması beni şaşırttı. Son bölümde İskender’in verdiği nutkun, sadece o dönemdeki Azerbaycan insanını değil, çoğumuzun atalarını ilgilendirdiğini düşünüyorum.
Gerçek Ölüler kimdir?
Ölüler torpağın altındakılar deyil, torpağın üstündeki yaşayanlardır... belke bu pyes 100 il evvel yazılıb amma helede günümüzde bele insanlar var; nefes alıb veren Ölüler...
"Allah size rahmet eylesin, ey Ölüler" Sarhoş İskenderin cahil halkı uyandırmak için söylediği nutuk en az bir ansiklopedi kadar değerli. Her seferinde böyle eserler okuduğumda tarihlere dikkat ederim. Tam 1 asır önceki zamanı canlandırıyor ama fazla da mesafe kat edememişiz :) Zeki Müren de bizi göre bilir. Tekrar okur muyum? - Evet
Hikayede cahil insanlar var onlar bazı sözleri yanlış
konuşuyor hikaye sonuna yakinlaşdıkça sıkıcılaşıyor.Ama güzel kitap alıp okunur.!?.!?.!?.!?.!?.!?
Tiyatrosunu izlemiştim, güzeldi. Ama kitabı okuyunca insanların cehaletini tekrar hatırlamak pek iyi hissettirmedi. İskender iyi bir çocuktu, fakat bir kusuru vardı: Fikirleri uğruna savaşmak yerine kaçmayı tercih etti. Madem haklıydın, neden sadece kendi iyiliğini düşündün? İnsanlar için savaşsaydın. İçkiye sığınıp görmezden gelmek… Onlara laf etsen de onlardan farkın kalmıyor.
Diğer kesim ise lafla anlatılmayacak kadar cahil. İnsan gerçekten garip bir canlı; tarih sürekli kendini tekrar ediyor. Zayıf–güçlü savaşı, bitmeyen doyumsuzluk… Bu dünya yetmedi, bir de “diğer dünya”yı çıkardılar. O dünyayı kazanmak için bu dünyayı sattılar. Hadi sat kendi hayatını, kime ne… Ama bazıları o kadar “mükemmel bir kalbe” sahip ki, “Ben tek gitmeyeyim, siz de satın” diyor. “Yok, ben istemem” deme şansın yok; zorla seni de oraya sokuyorlar. Özellikle kadınları. Sanki günah sadece onlara aitmiş gibi. Erkek bir şey yapınca “erkektir olur”, primium paket; kadın yapınca olmaz. Nasıl bir ahlak anlayışı, nasıl bir zihin… Anlamak için onlar gibi olmak gerek, ama zaten anlamaya bile değmez.
Ve son olarak… Eğer sizi doğru yapmaya iten şey korkularınızsa, siz zaten vicdansız ve ahlaksız bir insansınız. O korku olmasa “her şeyi yaparım” diyorsunuz demektir.
Azərbaycan ədəbiyyatının 
Ölü Canlar-ı.
Dahi mütəfəkkir Mirzə Cəlilin cəhalət, nadanlıq, ifratçılıq, qadın əsarəti, haqsızlıq kimi dövrün və 100 il keçsə də günümüz üçün belə aktual olan problemlərinə yazdığı ədəbiyyat incisi.
Əsərin adına diqqət çəkmək lazımdır hər şeydən öncə. Ölülər dedikdə Mirzə Cəlil kimləri nəzərdə tuturdu? Torpağın altındakı mərhumları, yoxsa üstündəki "möminləri"?
Dırnaqarası mömin deyirəm, çünki əsl müsəlman o şəxsdir ki, islamın buyurduğu həqiqətlərə inanır, İsfahan lotusunun uydurduğu fırıldaqlara yox. Təəssüf ki, İsfahandan gələn Şeyx Nəsrullah müqəddəs, bizim çox dindar hacılarımızı, məşədilərimizi ölüləri diriltmək adı ilə aldadıb, 9-10 yaşındaki qızlarını siğə edərək yanına alır. Bəs bütün bunlara gülən və qarşı duran heç bir nəfər də yoxdur? Əlbəttə ki, var. Hamımızın yaxşı tanıdığı, el arasında sərxoşlara adını ləqəb kimi verdiyimiz Kefli İskəndər.
İskəndər nə qədər Şeyx Nəsrullah ilə zidd mövqedə dayansa da, 
Müsibəti-Fəxrəddin-dəki Fəxrəddin kimi fəal avtiv deyil, fikrimcə. Olanlara gülərək, lağ edərək, yumora salaraq qarşı durmağı kifayət bilir. Söz yox ki, belə bir cahil mühitdə nə qədər qabağa getmək olardı?!
Əsl dinin və ifratçılığın mahiyyətini anlamaq baxımdan olduqca önəmli əsərdir.
Əsərə ifratçılığın və cəhalətin gətirdiyi faciələr kimi ideya vermək olar.
Ölü Canlar-ı.
Dahi mütəfəkkir Mirzə Cəlilin cəhalət, nadanlıq, ifratçılıq, qadın əsarəti, haqsızlıq kimi dövrün və 100 il keçsə də günümüz üçün belə aktual olan problemlərinə yazdığı ədəbiyyat incisi.
Əsərin adına diqqət çəkmək lazımdır hər şeydən öncə. Ölülər dedikdə Mirzə Cəlil kimləri nəzərdə tuturdu? Torpağın altındakı mərhumları, yoxsa üstündəki "möminləri"?
Dırnaqarası mömin deyirəm, çünki əsl müsəlman o şəxsdir ki, islamın buyurduğu həqiqətlərə inanır, İsfahan lotusunun uydurduğu fırıldaqlara yox. Təəssüf ki, İsfahandan gələn Şeyx Nəsrullah müqəddəs, bizim çox dindar hacılarımızı, məşədilərimizi ölüləri diriltmək adı ilə aldadıb, 9-10 yaşındaki qızlarını siğə edərək yanına alır. Bəs bütün bunlara gülən və qarşı duran heç bir nəfər də yoxdur? Əlbəttə ki, var. Hamımızın yaxşı tanıdığı, el arasında sərxoşlara adını ləqəb kimi verdiyimiz Kefli İskəndər.
İskəndər nə qədər Şeyx Nəsrullah ilə zidd mövqedə dayansa da, Müsibəti-Fəxrəddin-dəki Fəxrəddin kimi fəal avtiv deyil, fikrimcə. Olanlara gülərək, lağ edərək, yumora salaraq qarşı durmağı kifayət bilir. Söz yox ki, belə bir cahil mühitdə nə qədər qabağa getmək olardı?!
Əsl dinin və ifratçılığın mahiyyətini anlamaq baxımdan olduqca önəmli əsərdir.
Əsərə ifratçılığın və cəhalətin gətirdiyi faciələr kimi ideya vermək olar.
Kaş, hamı İskəndər kimi kefli olaydı.......ayıq gəzib kefli düşünməyəydi.....
.
Cəlil Məmmədquluzadənin Ölülər əsərinin qəhrəmanı; kefli olan ,lakin ayıq gəzən , hər kəs tərəfindən araq butulkası ilə olan "dostluğuna "görə xor görülən bir obraz idi , İskəndər.
.
Niyə içməsin ki!
.
Ölü dirildirəm deyib insanları dolayan Şeyx Nəsrullahın hər gecə 9 yaşlı uşaqlarla gördüyü "savab" işlərin ağırlığına, "Hacı, Kerbalayı ,şeyx" ləqəblərini götürən, dini inancları yüksək olub, lakin dinlə əlaqəsi olmayan cəhalət yığınının din adı altında etdikləri ağılsızlıqlara necə ayıq olub dözə bilərdi ?!
.
Tez oxuyub bitirmək istədim.. Uşaqikən ədəbiyyat dərsində rast gəldiyim bu əsəri bugün birdən oxumaq qərarına gəldim. Təhlilə tələsirdim..... Yaxşı ki , indi ,həyatı dərk etdiyim vaxtda oxudum...
.
Oxuyub "havalandığım" bəzi məqamlar var ki, İskəndərin o həyatın içində olub ayıq qalması lap absurd olardı...
.
Təhlilim bu qədər. Oxuyacaq olanlara xoş mütaliələr....
O qədər maraqlı əsərdir ki , indiyəcən necə oxumamışam bilmirəm. Geriliyin, cahilliyin bu qədər mükəmməl təsviri.. İslam’ın gəlişinin faydaları çox olsa da, bunun ziyanı xalqımız üçün daha çox oldu. Səbəb də budur ki, “şeyx”lər , “molla”lar dəxi bu qəbilədən olan kəslər, özlərinə sərf edən şeyləri insanlara nəql eyləyib, öz yaratdıqları dini “İslam” adlandırdılar. Oxumayan, araşdırmayan kəslər inandılar və arxasıyca getdilər. Bizim millətin dərdi 100 il əvvəl də eyni idi, dəxi indi də eynidir. (Əsər 1909-cu ildə yazılıb) Ümid edirəm ki, “Ölü” olan millətim 21-ci əsrdə gözlərini aça bilə.
Yazar Hakkında
Celil MemmedguluzadeYazar · 16 kitap
Azerbaycan edebiyatının en ünlü temsilcilerindendir. Kafkasya ve İran'dan Uzakdoğu Asya, Afrika ve Avrupa ülkelerine kadar geniş bir coğrafyada Müslüman dünyasında ilgi ile karşılanan Molla Nasreddin mizah dergisinin (1906-1931) yaratıcısı ve editörü idi. Azerbaycan Edebiyat tarihinde hem kendi adı, hem de 25 yıl boyunca yayınladığı derginin adı olan “Molla Nasreddin" takma adı ile tanınır. Kurduğu derginin çatısı altında realist-demokratik edebî bir mektep kurmuştur. Azerbaycan milliyetçiliğinin oluşmasında etkin rol oynamıştır.
1869'da Nahçıvan’da dünyaya geldi. Babası, Güney Azerbaycan’ın Hoy şehrinden Nahçıvan’a gelip yerleşmiş bir inşaat ustası olan Meşhedî Hüseyinkulu idi.
1887’de Gürcistan'ın Gori şehrindeki “Transkafkaz Müellimler Seminariyası”'nı bitirerek öğretmen oldu. 1887-1897 arasında Nahçıvan köylerinde öğretmenlik yaptı. Öğretmenlik yıllarında köylü kızların okula yönlendirilmesinde, Nehrem Köyünde çalıştığı okulda tarih müzesi kurulmasında, Nahçıvan Ulusal Tiyatrosunun kurulmasında emeği geçti; ilk oyunlarını yazmaya başladı.
1897’de kendi isteği ile öğretmenlikten ayrıldı; emniyet idarelerinde tercüman olarak beş yıl boyunca çalıştı.
1903’te eşini ve anne babasını kaybettikten sonra Tiflis’e yerleşti. Bakü'de ve Tiflis'te Rus dilinde yayınlanan gazetelere gündeme ilişkin makaleler yazmış, tercümeler yapmıştır. 1905'te Azerbaycan Türkçesi ile Novruz adlı gündelik gazete yayınlamak için gereken izini aldı fakat bu izni kullanmadı. Mizahi bir gazete veya dergiye daha fazla ihtiyaç olduğunu görerek 1906'da haftalık Molla Nasreddin adlı mizah dergisini yayınlama izni aldı. Türkiye’de eğitim görmüş arkadaşı Ömer Faik Numanzade ile birlikte satın aldığı ve Gayret Matbaası adını verdikleri matbaada dergiyi çıkarmaya başladılar.
İlk sayısı 7 Nisan 1906'da Tiflis’te yayımlanan Molla Nasreddin, bütün Türk-İslam dünyasında geniş bir okuyucu kitlesine ulaştı. Bazı aralıklarla 25 yıl boyunca Tiflis'te, Tebriz'de, Bakü'de yayın hayatını sürdüren bu dergi, Azerbaycan Türklerinin millî ve siyasi benliklerine kavuşmalarında, halk kitlelerinin cehalet ve fanatizmden uzaklaşmasında önemli bir rol oynamıştır. Bu mecmuanın çevresinde toplanan yazarlar, Azerbaycan edebiyatı tarihinde Mollanasreddinçi Edebiyat olarak bilinen bir edebiyat ve düşünce tarzı oluşturuyorlar.
Memmedkuluzade, bir yandan da öğretmenlik yapmaya devam etti ve Nûmanzâde ile birlikte bir okul açtı. Rus okullarına girmek isteyen Azerbaycanlı öğrencileri sınava hazırladı.
Daha önce iki evlilik yapan ve iki eşini de kaybeden Celil Memmedkuluzade, 1907’de Karabağ Hanları soyundan Hemide Hanım (Cavanşir) ile evlendi, bu evlilikten iki oğlu dünyaya geldi.
1909’da meşhur "Ölüler" komedisini yazdı. Eser ilk defa 1916’da Bakü’de sahnelendi.
1914’te çarlık yönetiminin baskısı ile yayınını durdurmak zorunda kaldığı Molla Nasreddin’i 1917’de Bolşevik devriminden sonra yeniden çıkarmaya başladı. Ancak derginin çıkması için uygun ortam kalmayınca 1918’de eşinin Ağdam’daki Kehrizli köyüne gitti, tarımla uğraştı. Bir yandan da “Anamın Kitabı” ve “Kemanca” komedisi üzerinde çalıştı.
Bolşevikler’in iktidara gelmesi üzerine 1920 Nisan’ında İran’a geçti. Molla Nasreddin’i Ocak 1921’de Tebriz’de yayımlamaya başladı.
Yazar Neriman Nerimanov'dan aldığı resmî davet üzerine, 24 Mayıs 1921'de Bakü'ye döndü. 1922'de "Molla Nesreddin" i Bakü'de yayınlamaya başladı. Aynı zamanda “Yeni Yol” adlı gazetede başyazarlık yaptı. "Lal", "Danabaş Kendinin Mektebi", "Oyunbazlar", "Lanet" gibi dram eserlerini yazdı.
1924'te Yeni Elifba Komitesine seçildi; SSCB'nin Türk cumhuriyetlerini gezerek, yeni alfabe ve çağdaş Azerbaycan Edebiyatı'nın durumu, problemleri ile ilgili konferanslar verdi. 1928'de emekliye ayrıldı.
Artık sadece Molla Nasreddin ile ilgilenmekteydi ancak derginin kontrolü elinden çıkmıştı. Molla Nasreddin, 1925’ten itibaren “Hey’et-i Tahrîriyye” adına çıkarılıyordu; 1930’da ise “Mübariz Allahsızlar İttifakı”’nın yayın organı haline geldi. Bu durumu sert bir dille eleştiren Celil Memmedkuluzade, derginin kapatılmasını veya adının dergiden çıkarılmasını istedi. Böylece dergi, 1931’de kapatıldı.
Celil Memmedkuluzade, 4 Ocak 1932'de kalp krizi geçirerek öldü.
