Yazar:
Cafer Cabbarlı
Tahmini Okuma Süresi:
2 sa. 43 dk.
Sayfa Sayısı:
96
Basım Tarihi:
2020
İlk Yayın Tarihi:
1928
Yayınevi:
Qanun Nəşriyyatı
ISBN:
2001283514633
Ülke:
Azerbaycan
Dil:
Azerbaycanca
Format:
Karton kapak
Türler:
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
SevilEdebiyat
Cafer Cabbarlı, kitabında sadece bir kadının değil, bir toplumun uyanışını kaleme almış. Kadın hakları, cehaletle mücadele, sınıfsal değişim gibi evrensel sorunlar çok güzel işlenmiş. Bir insanın "ev köleliğinden" kurtulup eğitimli, özgür bir bireye dönüşme süreci bu kadar kısa bir yazıda ancak bu kadar yalın anlatılabilirdi. Azerbaycan edebiyatını seviyorum, gerçekten çok kaliteli ve derin üretilen eserler var.
Kadının Sesi, Toplumun AynasıEdebiyat
Sevil, kadının özgürleşme mücadelesini yalnızca bireysel bir direniş olarak değil, toplumsal bir uyanışın başlangıcı olarak ele alan cesur bir eserdir. Cabbarlı, kadının sessizliğinin nasıl bir kabullenişe dönüştürüldüğünü ve bu sessizliğin bozulmasının dengeleri nasıl sarstığını ustalıkla gösterir. Sevil’in değişimi; acının, aşağılanmanın ve yalnızlığın içinden doğan bir bilinçlenmedir. Bu yönüyle eser, okura sadece bir hikâye sunmaz; sorgulamaya, yüzleşmeye ve dönüşmeye çağırır. Aradan geçen yıllara rağmen güncelliğini koruması, Sevil’i edebî bir metnin ötesine taşıyarak zamansız ve güçlü bir manifesto hâline getirir.
Sevil karakteri başta o kadar zayıf ve pasif ki gerçekten sinir bozuyor. Ama sonra yavaş yavaş güçlenmeye başlaması hoşuma gitti; öyle kalmış olsaydı bana bile travma olurdu. Balaş’ın o yapışkan, sümsük hâli ise ayrı bir iğrenç… Neyse.
Kitabın sonunda anladığım şu: İnsan önce kendini sevmeli ve değerini bilmeli. Ama bunu da abartıp narsistliğe çevirmemek lazım. Sonuçta kimse Bihter–Behlül tadında bir drama peşinde değil.
Uzun müddətdir ki incələmə yazmıram. Düzü yazmaq fikrim də yox idi. Ta ki bu kitabı oxuyub gecə yata bilməyənədək..
Qadın, azadlığı, görünüşü, deyimi, demək olar ki bunlar haqqında hər şey deyilib.
"Azərbaycan qadının azadlıq yolu"·96 syf.·Qadın azadlığı
8/10
2024 2. kitabı
Böyük Dramaturq Cəfər Cabbarlının "Sevil pyesində qoyduğu mövzu patriarxal sistemin tənqidi və qadın azadlığıdır. Sevil əri Balaşı özünə ərdən savayı ağa kimi görür, qadın kişinin kölgəsidir
Bu pyes 1928-ci ildə azərbaycanlı dramaturq Cəfər Cabbarlı tərəfindən ərsəyə gətirilmişdir.
Həmin illərdə qadınların sıxışdırılmasına baxmayaraq, bu pyesin bir bəy yazar tərəfindən qələmə alınması mənə çox fərqli hisslər yaşatdı.
Əsərdə qadınların çəkdiyi əzablardan, apardıqları mübarizələrdən, cəmiyyətdəki rolundan və ən əsası isə sonda qadının bütün bu təzyiqlərə qarşı çıxa biləcək gücdə olmasından bəhs edilir.
Şəxsi fikrim olaraq, qadın-kişi ayrıseçkiliyi etməyi sevmirəm. Lakin, bir fərd olaraq qadının istəyib də edə bilməyəcəyi heçnə yoxdur.
Sadəcə, Cəfər Cabbarlının da qələmə aldığı kimi “Qoç döyüşündə qoç dayanmalıdır”.
Hər qadın öz həyatının Sevilidir.
Düşündüm ki, bu təhlili məhz 8 Mart günü paylaşım. Çünki bu gün Sevil və Gülüş kimi cəsarətli, zəhmətkeş və öz ayaqları üzərində durmağı bacaran qadınlarımızın günüdür.
Tarix boyu qadınlar əzilib, xor görülüb, sanki bir əşya kimi kənara atılıblar. Amma Cəfər Cabbarlı bizə Sevil obrazı ilə sübut etdi ki, bir qadın istəsə, nələri bacarmaz! Gülüş bizə gözlərimizi necə açmağımızı, o qara çadradan (cəhalətdən) çıxıb öz ayaqlarımız üzərində durmağımızı öyrətdisə, Sevil bunun canlı sübutu oldu. O, sadəcə çadrasını deyil, ona vurulan cəhalət zəncirlərini də qırıb atdı.
Bəs Balaş? O, öz kökündən utanan, xarici bər-bəzəyə aldanıb yanındakı əsl xəzinəni görməyən biridir. Balaşın aqibəti hamımıza dərs olmalıdır: öz mənliyini itirən və qadına sadəcə "xidmətçi" kimi baxan kişi, sonunda tənha və aciz qalmağa məhkumdur. Sevil elmlənib yüksələndə, Balaşın onun qarşısında necə kiçildiyini görmək pyesin ən təsirli məqamıdır.
Qadınlarımıza məsləhətim: Heç vaxt kiməsə möhtac olduğunuzu düşünməyin. Sevil kimi çətinliklərdən keçə bilərsiniz, amma unutmayın ki, savad və iradə sizin ən kəskin silahınızdır. Özünüzə inanın, oxuyun və heç bir "Balaşın" sizin işığınızı söndürməyinə icazə verməyin.
Bayramınız mübarək əziz xanımlar!
1928-ci ildə özü də bir bəy tərəfindən yazılmış, həqiqətələru çılpaq bir şəkildə üzümüzə vuran pyes.
Qadın azadlığı...Nə deməkdir axı bu qadın azadlığı?Kim izah etsin bizə.Namus deyəndə ağlına ancaq kəlməsini gətirən kişilərmi,yoxsa feminizm adından sui istifadə edən qadınlarmı?Niyə nə qədər inkişaf etsək də bu çox vacib bir məsələdə həddindən artıq cahillik.Bəlkə,cəmiyyətimizdə azadruhlu, özünə hörmət edən, sağlam düşüncəli, uğurlu və s.qadınların olması sərf etmir deyə bilə-bilə cahil qalmaq istəyirik...
Çox şey demək istəyirəm, amma başlanğıcı olmayan fikirlərimin sonu da olmayacağına görə sözümü pyesdəki son dioloqla ilə bitirsəm yaxşıdır.
-Sevil,sən hara gedirsən?
+Sosializmə, fabrikə!Mən oradan gəlmişəm,oraya da gedirəm.Qadınların azadlıq yolu ancaq ordadır!
Xoş mütaliələr.
Cəfər Cabbarlı- “Sevil” əsəri
Bir dostumun tövsiyyəsi ilə Cəfər Cabbarlının “Sevil” pyesini oxumağa başladım. Və, çox şübhəsiz, deyə bilərəm ki, həqiqətən, ən azından, hər bir azərbaycanlı qadının oxumalı olduğu əsərdir..
“Sevil”
Azərbaycan mədəniyyət tarixində əvəzolunmaz rolu olan Cəfər Cabbarlının ən məşhur əsərlərindən biri olan Sevil pyesini Sovet təbliğatını əks etdirdiyi üçün bəyənməyənlər və qadın azadlığını o dövrdə cəsur şəkildə işlədiyinə görə bəyənənlər var. Ümumiyyətlə, Sovet dövründə yazıçılarımızda sosializm, sovet ideologiyalarını oxumaq xəyal qırıqlığına uğratsa da, nəzərə almaq lazımdır ki, təhdid altında yaşadıqları üçün başqa yolları yox idi. Əlbəttə yaltaqlığın həddini aşan "ədib"lərimiz də olsa, Cəfər Cabbarlının bu mövqedə əsla olmadığını bilirik, ən azından intiharına səbəbiyyət verən şeylərdən barizdir bu.
Cabbarlı Sevil əsərində sovet idellarından vasitə kimi istifadə edərək qadının cəmiyyətdə aşağı mövqeyini tənqid edib, Sevil obrazını çalışqan və ağıllı qadın idealında əbədiləşdirib. Sevilə əks Dilbər obrazında isə azadlıq anlayışını kişilərlə rahat düşüb-qalxmaqda, mədəniyyəti bahalı geyimdə, rusca danışmaqda, təbəqləşmədə görən insanları ümumiləşdirib. İndiki cəmiyyətimiz üçün necə də tanış səslənir :) Məhz buna görə də Cabbarlı mütləq oxunmalıdır.
Yazar Hakkında
Cafer CabbarlıYazar · 21 kitap
1915 yılından lirik ve Satirik şiirler, hikâye ve dram eserleri yazmaya başlamıştır. Azerbaycan tiyatro sanatının gelişmesinde büyük hizmeti olmuştur.
"Cabbarlı kendi yaratıcılığında Azerbaycan klasik dramatizmin en güzel yönlerini göstermek ile beraber dünya çapındaki eserlerden faydalanmıştır. İbsen gibi güncel, kesin ve cesur, Schiller gibi asi, Shakespeare gibi engin ve rengarenk, Gorki gibi iddialı olmaya çalışan, öğrenen, arayan Cabbarlı Azerbaycan'da yazıları ile sosyal realizmin temelini atmıştır. "
20. yüzyıl Azerbaycan edebiyatının, kültürünün, sanatının gelişmesinde müstesna hizmetler göstermiş görkemli şair, yazar, çevirmen, senarist, gazeteci Cafer Cabbarlı 1899 yılının 20 Mart günü Bakü'ye 110 km uzaklıkta bulunan Hızı'nın köyünde yoksul bir köylü ailesinde doğdu.
Cafer'in ailesi 1903 yılında Bakü'ye taşınarak şehrin "Dağlı mahallesi" denen üst bölümünde yaşamıştır.
Babsı Bakü'de küçük çaplı ticaret ile uğraşıyordu. Küçük Cafer ara sıra Edirne'ye gidiyor, orada şiirler yazan halası Zernişanla, dağ köylerindeki akrabaları ile buluşuyordu.
Yazarın annesi Şahbike hanım namuslu ve çalışkan bir kadındı. Kocası Qafar erkek 1902 yılında vefat ettikten sonra ailenin bütün ağırlığı annenin üzerine düştü.
Cafer Cabbarlı küçük yaşlarında Kur'an okumayı mahalle mollasından öğrenmiştir. Sonraki eğitimi Rusça olmuştur.
Azerbaycan Edebiyatı tarihinde özel bir yer tutan Cafer Cabbarlının adı görkemli klasiklerde ilk sırada gelir.
20. yüzyılın ikinci on yılı içinde yaratıcılığa başlayan Cafer Cabbarlı zengin ve kapsamlı yaratıcılık yolunu geçerek, edebiyatın hem şiir, hem dram, hem de nesir türlerinden beceriyle kullanmıştır. Cesaretle neredeyse modern Azerbaycan edebi dilin oluşmasında onun müstesna hizmetleri vardır.
Annesi Şahbikə en azından küçük oğlunu eğitimden mahrum etmemek için Caferi öncelikle mahalle mollasının yanında okumaya, biraz sonra Molla Kadiri'nin yanında Kur'an okumaya yollar. Bu dönemlerde 6-7 yaşında olan Cafer annesinin pişirdiği ekmekleri tüccarların dükkanına taşımakla ailesine yardım ediyor. Mollanın ona bir şey vermeyeceğini anlayan Cafer başka şehir çocukları ile birlikte 1905 yılında "Starıy Poçtovı-25" de Hacı Məmmədhüseyn Bedelovun özel mülkünde açılan üç sınıflı "7. Müslümanı ve Rusça" okulunun birinci sınıfına kayıt olmuştur.
Cafer'in ilk öğretmenleri seçkin eğitimci-yazar Süleyman Sani Axundov, Abdullah Saik, Rahim bey Şıxlinski, Əliməmməd Mustafayev idi. Cafer Cabbarlı 1908 yılında "7. Müslümanı ve Rusça" okulunu bitirip bir süre ailesine yardım etti.
Cafer'in el yazmaları içerisinde henüz tamamen bitmemiş, okullu hattı ile yazılmış birkaç şiir, hikâye, opera metni ve hatta roman da vardır. Bazı araştırmacılar Cabbarlının 1913 yılından kendi yazıları ile gazete kontrollerine geldiğini gösteriyorlar. 1990 yılının başlarına kadar böyle hesap ediliyordu ki, Cabbarlının ilk manzumesi 1915 Nisan ayının 3'ün de "Okul" dergisinin 6. sayısında yayınlanmış "Bahar" şiiridir.
1915 yılında Bakü Politeknik Okulu'nun elektro-mekanik şubesine giren yazar 1920 yılı Mayıs ayının 6'sın da eğitimini tamamlayarak diploma almıştır.
Cafer Cabbarlı 1920 yılında Bakü Politeknik Okulu'nu bitirdikten sonra Azerbaycan Devlet Üniversitesi tıp fakültesine girmiştir. O, burada okumuş, fakat bu sanat onu ilgisini cekmediğinden dilekçe yazıp bu fakültədən çıkmıştır. 1923 yılının Eylül ayından Cabbarlı sahne alemi ve tiyatro tarihi ile yakından tanışmak amacıyla Bakü Türk Tiyatro Okulu'nda konuşmalara katılmaya başlamıştır. Aynı zamanda 1924 yılında Azəraycan Devlet Üniversitesi Doğu Fakültesi tarih bölümünde de eğitimine devam etmiştir.
1915-1920 yılları Cafer Cabbarlının sadece öğrencilik yılları değil, edebiyata, sanata geldiği dönemdir. O, birbiri ardına "Vefalı Seriye veya göz yaşları içinde gülüş", "Solgun çiçekler", "Nasreddin Şah", "Trablis savaş veya Yıldız", "Edirne fethi", "Bakü Savaşı", "Aydın" gibi Azerbaycan sahnesini düşündüren eserler yazmış, lirik ve Satirik şiirlerle, bir takım hikâyelerle çeşitli basın organlarında konuşmalar yapmıştır.
Lirik ve Satirik şiirleri. Hikâyeleri ve ilk dram eserleri
Cabbarlının yaratıcılığı zaman itibarıyla çok devam etmese de, siyasi-sosyal yönden çok önemli bir dönemi, 1915-1934 yılları arasındaki yirmi yıllık bir tarihi aşamayı kapsamaktadır. Çok önemli sosyo-politik olaylarla dolu olan bu tarihi dönemi kastederek diyebiliriz ki, Cabbarlının edebi faaliyeti Azerbaycan'da, özellikle Bakü'de kapitalizm ilişkilerinin hızla geliştiği burjuva ve mülkədar Azerbaycanının işçi-köylü Sovyet Cumhuriyeti'ne dönüştüğü yıllarda geçmiştir. Cabbarlının büyük yaratıcılık yolu zor ve çelişkili olsa da, esasen, yükseliş ve kalkınma yolu olmuştur.
Azerbaycan demokratik-realist klasik edebiyatına, zengin halk yaratıcılığına dayanan Cabbarlı, başlıca olarak, Mirza Feteli Axundov realizminden yararlandı. Mirza Feteli Axundovun maarifçi-demokratik fikirlerini, yaşamla derinden bağlı olan realizmini Cabbarlı genellikle Azerbaycan Edebiyatı için, özellikle kendisi için en doğru bir yaratıcılık yolu hesap etti.
Cabbarlının dayandığı gerçekçilik halk hayatı ile, Azerbaycan insanlarının özgür ve güzel yaşam hakkındaki arzuları ile, halkın ileriye, ışığa ve sadakate doğru coşkun eğilimleri ile ilgili idi.
Belirtildiği gibi, Cabbarlı edebiyata şiirle gelmişti ve ilk matbu şiirleri 1911 yılında "Hakikat-i Efkar" gazetesinde yayınlananmıştır. Cafer Cabbarlı libretto yazmış,”Şahsenem” ve “Sitara” operalarının librettisti o olmuştu.
Genç Cabbarlı henüz çocuk yaşlarından insanların ağır durumunu, toplumun yoksullara ve zenginlere bölündüğünü görür, insanların ağır, meşakkatli hayat içerisinde yaşamasını müşâhede eder ve tüm bunları kaleme almaya, onlara kendi yaklaşımını anlatmaya çalışır.
Yazar 1934 yılının sonunda, 31 Aralık, sabah saat 4 de kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.
