Oqtay Eloğlu
Cafer CabbarlıYazar:
Cafer Cabbarlı
Tahmini Okuma Süresi:
2 sa. 43 dk.
Sayfa Sayısı:
96
Basım Tarihi:
2021
Yayınevi:
Qanun Nəşriyyatı
ISBN:
2001330474637
Ülke:
Azerbaycan
Dil:
Azerbaycanca
Format:
Karton kapak
Türler:
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Çıplaklıgın felsefesiFelsefe-Düşünce
Oktay: Aha, bir zamanlar senin giysilerini tanırdım. Şahsını tanımıyorum. Artık kimseyi de giysileriyle tanımak istemiyorum.
Haspolat: Oktay! Bu senin aziz dostun, Samet bey!
Oktay: Aziz dostum mu? Tanımıyorum. İstersen soyun, sana giysilerin olmadan bakayım. Artık ben her bir şеyi çılpak
görmek istiyorum.
Oktay Eloğlu - Cafer Cabbarlı (1922)
Henüz türkçe çevirisi yapılmamış "Oktay Eloğlu" potansiyelini gerçekleştirememiş bir insanın usta bir portresi. İlk başlarda
Azerbaycanda bir tiyatro kültürü yaratmaya çalışıyor, kendi ailesini hice sayıp tüm malını mülkünü bu işe koyuyor. Ama insanlar, hatta kendi meslektaşları bile onu bir şaklabandan fazlası olarak görmüyordu. Bir tek Firengiz adında bir kadın ona gerçek bir şekilde hayran olur. Fakat Firengizin bu hayranlığı ve aşkı ihanetle sonuçlanır. Bu olaydan sonra umudu kalmayan oktay yıllarca ortadan kaybolur, bir evsiz, bir ayyaş hayatı yaşamaya başlar. Fakat tüm bu seneler boyunca tiyatronun parladığından ve kendisinin artık bir ünlü olduğundan haberi olmaz.
İlk kez okuduğumda yerli bir yazar olduğu için önyargılıydım tabii. Zaman geçti Emil Cioran'ın "Çürümenin Kitabı"nı okudum ve bana bunu hatırlattı. Bir de açıp okudum ve sonuç olarak bu sahne oyununu üç kez okumuş bulunuyorum. Bizim neden başarılı bir yazarımız yok derdim, meğersem başarılı olamayan şey kendi yazarlarına saygı duymayan halkımmış.
Giysi bizimle hiçlik arasına girer. Vücudunuza bir aynada bakın: Ölümlü olduğunuzu anlayacaksınız. Parmaklarınızı kaburga kemiklerinizin üzerinde bir mandoline dokunur gibi gezdirin: Mezara ne kadar yakın olduğunuzu göreceksiniz. Giyimli olduğumuz içindir ki ölümsüzlükle böbürleniriz: Bir kravat takıldığında nasıl ölünebilir? Giyinip süslenen ceset kendini iyi tanımamaktadır ve ebediyeti hayal ederek bunun
10/10
2024 26. kitabı
Artıq neçənci dəfə oxuduğumun sayını unutsam belə, yenə də birinci dəfəymiş kimi hiss etdirən tək-tük əsərlərdən birisidir "Oqtay Eloğlu".
İlk pərdədən Oqtayın savaşlarını görürük, bir əl ərzində dəyişiklik etmiş, səhnənin inkişafına şahid olmuşdu, bu isə öz növbəsində qurbanını-anasını almışdı. Növbəti pərdədə teatrı yüksək qiymətləndirən Oqtayın səhnədə "azərbaycanlı yavrusu" görmək istədiyinin şahidi oluruq, hansı ki, bu yavrunu o doğrudan da görür. Amma həqiqətən də görmək istədiyi azərbaycanlı aktrisa məhz o idimi ? Oqtay niyə həqiqət axtarmağa başlayır ? Onun üçün həqiqətin acı bir qadına inanmayıb, doğrudan da bunu sübut etməsini istəyəcək qədər nə yaşamış ola bilərdi ?
Cəfər Cabbarlı - Oqtay Eloğluİnsan ve Toplum
Bu dəfə sizə öz ədəbiyyatımızdan olan görməkli dramaturq Cəfər Cabbarlının 6pərdəli faciə - "Oqtay Eloğlu"dan yazacam. Dünya ədəbiyyatı zəngin olsa da, öz ölkənin ədəbiyyatını oxumaq insana başqa bir zövq verir. Çünki oxuduqca yazarların hansı cəmiyyətdən çıxdıqları, hansı problemləri dilə gətirdikləri problemlər sənə tanışdır, dili, fikirləri doğmadır. Cəfər Cabbarlı Azərbaycan ədəbiyyatının, teatrının yeni istiqamət almasında mühüm rol oynamışdır. "Oqtay Eloğlu" əsərini yazmaqda Cabbarlının məqsədi Azərbaycan Milli Teatrını yaratmaq ideyası idi. Təəssüflər olsun ki, kitabı oxuduqca bir əsr keçməsinə baxmayaraq bəzi problemlərin, hətta çoxunun qaldığını görüb üzüldüm. Daha bu torpaq neçə "Cəfər Cabbarlı"lar yetişdirməlidir ki bu problemləri dilə gətirib həll edən olsun. Bu ölkədə axı insana dəyər var mı ki, onun yaratdığı sənətə də dəyər verən olsun.
Mövzusu: Əsərdə cəhalət içində boğulan cəmiyyət, pulun, səltənətin hakim olduğu dövrdə bütün varlığı ilə xalqını sevən, onun inkişafını arzulayan və bunun üçün ən gözəl yollardan biri olan milli teatrın yaranması kimi görən gənc Oqtayın mübarizəsidir. O, bu mübarizədə məqsədinə görə maddi rifahını, ailəsini belə qurban verir. Son üzüyünü belə teatrın ehtiyacları üçün satır. Dostu Səməd bəy, Oqtayın anasının və bacısın darda olduğunu öyrənib ona yaxşı iş təkliflərinin gəldiyini deyir. Lakin, Oqtay bundan imtina edir və cavabında xalqın səadətini, gələcəyini iki nəfər qadının istirahətinə fəda edə bilməyəcəyini deyir. Varlı ailəndən olan Firəngizə qarşı olan məhəbbəti onun çətinliyini bir az da artırır, həyatını dəyişir. Firəngiz Oqtayı sevsə də,sənətə dəyər verən biri olsa da qardaşı Aslan bəyin təkidi ilə ona sevmədiyini, hər şeyin yalan olduğunu bildirir. Oqtay bundan çox sarsılır, içində nifrət baş qaldırır və artıq
Cəfər Cabarlının "Oqtay Eloğlu" teatr əsərində milli teatr yaratmağı qarşısına məqsəd qoyan Oqtay xalqın ciddi qarşıdurması ilə üzləşir. Cəhalət içində boğulan xalq teatr, səhnə ideyasını heç cür qəbul edə bilmir, Oqtaya qarşı çıxır, onu kənarlaşdırırlar. Vətəninə bağlı, onu candan sevən, təhsilli, ziyalı bir gənc olan Oqtayı xalqının savadsızlığı və bunun yaratdığı cəhalət incidirdi. O, səhnədə öz yurdundan, Azərbaycanlı aktrisa görmək istəyirdi. Hadisələrin gedişi zamanı Firəngizlə Oqtay arasında başlayan sevgi münasibəti Oqtayın həyatını tamamilə dəyişir. Bununla da, Oqtayın daha bir arzusu çin olur - ilk Azərbaycan qadını səhnəyə çıxır. Oqtayın kral, Firəngizin Amaliya rolunu ifa etdiyi Şillerin "Qaçaqlar" faciəsində səhnədə Kral Amaliyanı deyil, Oqtay Firəngizi öldürür. İlk baxışda bu, Oqtayın Firəngizdən qisas alması kimi də görünsə də, Oqtayın bu hərəkəti rəmzi məna daşıyırdı. Bununla əsərin qəhrəmanı Firəngizin Aslan bəyin əlində yenidən alətə çevrilməsinin qarşısını almaq, səhnəyə gələn ilk Azərbaycan qadınını əbədi yaşatmaq istəyirdi.
-"Kimdir müqəssir? Yaşadaraq öldürən ya öldürərək yaşadan? Sevərək parçalayan ya parçalayaraq sevən əliqanlı səfillər padşahı Oqtay Eloğlumu? Əski muhitin bu gülünc heykəlimi? Yaxud alman dahisi böyük Şiller özümü?"
Həmin dönəmdə Cəfər Cabbarlının özü də teatrı xalqın maariflənməsi üçün mühüm vasitələrdən biri kimi dəyərləndirir, onu yüksək qiymətləndirirdi. Beləliklə, yazar öz düşüncələrini Oqtay vasitəsilə oxucuya çatdırır.
İdealizmin qurbanı olan səfillər padşahıEdebiyat
Oqtay sosial və mənəvi problemlərin yükünü çiynində daşıyan bir insandır. O, əzilən xalqın nümayəndəsidir, amma eyni zamanda öz şəxsi həyatında da çarəsiz bir məhkumdur. Oqtay zəngin və zadəgan təbəqəsinin mənəvi çürüməsinə, onların riyakar və saxta dəyərlərinə qarşı çıxır, lakin bunun əvəzində yalnızlıq və iztirab qazanır. Onun idealları ilə həyatın acı reallıqları arasındakı uçurum onu getdikcə daha da dərin bir böhrana sürükləyir.
Oqtayın fədakarlığı, onun inqilabi düşüncəsi, bəlkə də çox yüksək və idealist idi, amma əsərin sonunda biz görürük ki, bu idealizm reallığın sərt qayalarına çırpılır. Cabbarlı bu əsərdə həm də cəmiyyətin ikili standartlarını açıq şəkildə göstərir. Sərvət və güc, insanları qəddar edir, sevgini əmtəəyə çevirir, məsum duyğuları belə alver predmetinə çevirir. Oqtayın faciəsi insanlığın faciəsidir. Əsərin sonunda Oqtayın ölümü bir məğlubiyyət kimi görünə bilər. Amma bu, həqiqətən də, onun məğlubiyyəti idimi? Axı, Oqtay öz inamına, prinsiplərinə xəyanət etmədi. O, varlıların, riyakarlığın, ikili həyat yaşayanların tərəfinə keçmədi. Bu mənada onun ölümü onun mənəvi qələbəsidir. O, cəmiyyətin içində əyilməkdənsə, öz prinsipləri ilə birlikdə ölməyi seçdi.
Bu gün də Oqtay kimi insanlar var – dəyişmək istəyən, amma cəmiyyət tərəfindən əzilən, yolunu tapanadək ya tərk edilən, ya da sıradan çıxarılan insanlar.
Cabbarlı "Oqtay Eloğlu" ilə insan duyğularının, sevgisinin və idealizminin bir toplum qarşısında necə sınağa çəkildiyini göstərir. Hər dövrün öz Oqtayları var.
Bəs, sizcə, kimdir müqəssir? :)
Həyatını ,ailəsini el uğrunda qurban verən qəhrəman — Oqtay Eloğlu
Azərbaycan teatrının inkişafında xüsusi rol oynayan Cəfər Cabbarlının teatrın yaranması ,inkişafı ilə bağlı xidmətlərindən biri idə "Oqtay Eloğlu "nu yazmasıdır. Əsərin qəhrəmanı Oqtay milli teatrımız üçün əlindən gələni edir. Onun ən böyük arzusu digər ölkələrdəki kimi Azərbaycan qızlarını da lojada görmək ,aktyorlara gül-çiçək verdiklərini seyr etmək idi .Səhnəyə çıxmağa hazırlaşan Oqtay bütün işi üzərinə götürmüşdü .Amma problemlər çox idi .Aktyorlar bacarıqsız və həvəssiz idilər . C.Cabbarlı səhnədə qadınların oynamasına imkan verməyən mühiti ,cəmiyyəti təsvir etmişdir. Qadın rolunu oynayacaq bir var idisə ,o da Azərbaycanlı olmayan Tamara idi. Amma Oqtayın arzusu Azərbaycan mənəviyyatını ,milli şüurunu təbii şəkildə əks edə biləcək Azərbaycan qızlarını səhnədə görmək idi . Oqtayın arzularına mühit qarşı gəlir .Firəngizin teatra gəlməsi ,aktyorları gül-çiçəklə heyrətləndirməsi Oqtaya ümid verir .Amma qaranlıq mühit Aslan bəy ,Danyar bəy simasında Oqtayın gözəl arzusunu məhv edir .Oqtay teatrı tərk edir,səfil həyatı sürür .Bacısı Sevəri küçədə səfalət içində görən Oqtay səadətini istədiyi xalqın bu qızcığazı da yaşatmadığını düşünür .
İlk dəfə Firəngiz Azərbaycan səhnəsində qadın aktrisa kimi çıxış edir .Səhnədə Şillerin " Qaçaqlar " əsəri oynalınırdı .C.Cabbarlı əsərin sonunu tərcümə etdiyi "Qaçaqlar " əsəri kimi bitirir .Karl Amaliyanı öldürdüyü kimi Oqtay da Firəngizi öldürür . 
İpek Hasanzade Cafer Cabbarlı
İpek Hasanzade Cafer Cabbarlı
Öz idealını haqlı və üstün çıxarmaq üçün, başqasının idealını küçümsəyəndən daha aşağısı varmı? Günümüz “laik” insanının keçmişdəki təzahürü Oqtayla qarşımıza çıxır. Həqiqətən Eloğlu olmaq demək nədir? Milləti fikirləşmək yoxsa onlar üçün nəsə etmək? Mən də bugün topluma çıxıb, sənətlə məşğul olun deyib özümü parçalasam Eloğlu sayılarammı? Məsələ daha dərindir. Teatra insanları getməməyə itən nədir? Millətin başını qarışdırsan əsas problemə “mühit özü sizdən intiqam alacaqdır,” deyib millətin üstünə düşmək məncə ucuz bir qorxudan başqa heç nə deyil. Bir yandan yaxşıdır, qorxsa da yazır, digər yandan da qorxduğundan qaçır. Cəlil Məmmədquluzadənin fikirlərini ifadə ediş şəkli, Cabbarlıdan daha cəsurca olması aşikardır. Bir dəfəsində Pınar Deniz adlı birisi ən yaxşı qadın aktyor ünvanını qazandıqda belə bir cümlə işlətmişdi: “Dostuma bunları dedim, mən bu dünyanı qurtarmalı, insanlara kömək etməli və onlara toxunmalıyam.” Sonrasında isə bir nəfər twitter-da bu videoya məşhur bir sitat girmişdi.
“Dünyanı qurtarmaq istəyənlər, onun hər zaman daha da pisə getməsinə yol açanlardır.”
Əsər Oqtay adlı bir gəncin Azərbaycana teatrı gətirməyə çalışması və üzləşdiyi çətinliklərlə bağlıdır. Aktyorlar məsxərə ilə qarşılanır, biletlər əsərin dili ilə "yalvara-yalvara" satılır, qadın rollarını kişilər və ya rus qadınlar oynayır.
Bunun müşayiətində Oqtaya Firəngiz adlı bir qiz aşiqdir, lakin Oqtayın və teatrın ciddiyə alınmadığı bir cəmiyyətdə onların sevgisi qəbul olunmur, ailesi Firəngizi hisslərini danmağa məcbur edir.
Qısa da olsa çox gözəl əsərdi, keçmişimizi və incəsənətimizin keçdiyi çətin yolları görmək insana bugünü də sorğuladır. Bugün də televiziyamızda bir Azərbaycan filmi, serialı görəndə əksəriyyət refleks olaraq bəyənmir və məsxərəyə qoyur. Keçmişdə teatrımızın üzləşdiyi pis münasibətlə bugün kinomuz üzləşir.
Zavallı ürəkləri telbətel didib parçalayan bu məhzun baxışlar, tam üç il sanki ilahi bir eşqin gözəlliklərini oxşayan xəyali mahnılar, bir qızın yanaqlarını öpən, qucan bu məsum qızartılar, bu qızartıları öpən zəif göz yaşları, bu izdirablar, üzüntülər, hamısı qanlı bir əyləncə, qara bir yalan, bir oyuncaq, bir cəhənnəm, hamısı bir aktrisanın səhnədə göstərdiyi süni hərəkətlərindənmi ibarət idi?
Əsərdə milli teatr yaratmağı özünə məqsəd qoyan Oqtay Eloğlu çox çətinliklərlə rastlaşır.Xalqın hər zaman arxasında durraraq,ona inanaraq,xalqın inkşafını istəyirdi.Heç bir çətinlik onu ruhdan salmırdı.Fəqəqət Firəngizə aşiq olur,Firəngizin qardaşı Aslan Oqtay səfil olduğu üçün onları ayırır.Məşəqqətli yolda necə mübarizəsi oıduqca insanı əsəri oxumağa cəlb edir.
Yazar Hakkında
Cafer CabbarlıYazar · 21 kitap
1915 yılından lirik ve Satirik şiirler, hikâye ve dram eserleri yazmaya başlamıştır. Azerbaycan tiyatro sanatının gelişmesinde büyük hizmeti olmuştur.
"Cabbarlı kendi yaratıcılığında Azerbaycan klasik dramatizmin en güzel yönlerini göstermek ile beraber dünya çapındaki eserlerden faydalanmıştır. İbsen gibi güncel, kesin ve cesur, Schiller gibi asi, Shakespeare gibi engin ve rengarenk, Gorki gibi iddialı olmaya çalışan, öğrenen, arayan Cabbarlı Azerbaycan'da yazıları ile sosyal realizmin temelini atmıştır. "
20. yüzyıl Azerbaycan edebiyatının, kültürünün, sanatının gelişmesinde müstesna hizmetler göstermiş görkemli şair, yazar, çevirmen, senarist, gazeteci Cafer Cabbarlı 1899 yılının 20 Mart günü Bakü'ye 110 km uzaklıkta bulunan Hızı'nın köyünde yoksul bir köylü ailesinde doğdu.
Cafer'in ailesi 1903 yılında Bakü'ye taşınarak şehrin "Dağlı mahallesi" denen üst bölümünde yaşamıştır.
Babsı Bakü'de küçük çaplı ticaret ile uğraşıyordu. Küçük Cafer ara sıra Edirne'ye gidiyor, orada şiirler yazan halası Zernişanla, dağ köylerindeki akrabaları ile buluşuyordu.
Yazarın annesi Şahbike hanım namuslu ve çalışkan bir kadındı. Kocası Qafar erkek 1902 yılında vefat ettikten sonra ailenin bütün ağırlığı annenin üzerine düştü.
Cafer Cabbarlı küçük yaşlarında Kur'an okumayı mahalle mollasından öğrenmiştir. Sonraki eğitimi Rusça olmuştur.
Azerbaycan Edebiyatı tarihinde özel bir yer tutan Cafer Cabbarlının adı görkemli klasiklerde ilk sırada gelir.
20. yüzyılın ikinci on yılı içinde yaratıcılığa başlayan Cafer Cabbarlı zengin ve kapsamlı yaratıcılık yolunu geçerek, edebiyatın hem şiir, hem dram, hem de nesir türlerinden beceriyle kullanmıştır. Cesaretle neredeyse modern Azerbaycan edebi dilin oluşmasında onun müstesna hizmetleri vardır.
Annesi Şahbikə en azından küçük oğlunu eğitimden mahrum etmemek için Caferi öncelikle mahalle mollasının yanında okumaya, biraz sonra Molla Kadiri'nin yanında Kur'an okumaya yollar. Bu dönemlerde 6-7 yaşında olan Cafer annesinin pişirdiği ekmekleri tüccarların dükkanına taşımakla ailesine yardım ediyor. Mollanın ona bir şey vermeyeceğini anlayan Cafer başka şehir çocukları ile birlikte 1905 yılında "Starıy Poçtovı-25" de Hacı Məmmədhüseyn Bedelovun özel mülkünde açılan üç sınıflı "7. Müslümanı ve Rusça" okulunun birinci sınıfına kayıt olmuştur.
Cafer'in ilk öğretmenleri seçkin eğitimci-yazar Süleyman Sani Axundov, Abdullah Saik, Rahim bey Şıxlinski, Əliməmməd Mustafayev idi. Cafer Cabbarlı 1908 yılında "7. Müslümanı ve Rusça" okulunu bitirip bir süre ailesine yardım etti.
Cafer'in el yazmaları içerisinde henüz tamamen bitmemiş, okullu hattı ile yazılmış birkaç şiir, hikâye, opera metni ve hatta roman da vardır. Bazı araştırmacılar Cabbarlının 1913 yılından kendi yazıları ile gazete kontrollerine geldiğini gösteriyorlar. 1990 yılının başlarına kadar böyle hesap ediliyordu ki, Cabbarlının ilk manzumesi 1915 Nisan ayının 3'ün de "Okul" dergisinin 6. sayısında yayınlanmış "Bahar" şiiridir.
1915 yılında Bakü Politeknik Okulu'nun elektro-mekanik şubesine giren yazar 1920 yılı Mayıs ayının 6'sın da eğitimini tamamlayarak diploma almıştır.
Cafer Cabbarlı 1920 yılında Bakü Politeknik Okulu'nu bitirdikten sonra Azerbaycan Devlet Üniversitesi tıp fakültesine girmiştir. O, burada okumuş, fakat bu sanat onu ilgisini cekmediğinden dilekçe yazıp bu fakültədən çıkmıştır. 1923 yılının Eylül ayından Cabbarlı sahne alemi ve tiyatro tarihi ile yakından tanışmak amacıyla Bakü Türk Tiyatro Okulu'nda konuşmalara katılmaya başlamıştır. Aynı zamanda 1924 yılında Azəraycan Devlet Üniversitesi Doğu Fakültesi tarih bölümünde de eğitimine devam etmiştir.
1915-1920 yılları Cafer Cabbarlının sadece öğrencilik yılları değil, edebiyata, sanata geldiği dönemdir. O, birbiri ardına "Vefalı Seriye veya göz yaşları içinde gülüş", "Solgun çiçekler", "Nasreddin Şah", "Trablis savaş veya Yıldız", "Edirne fethi", "Bakü Savaşı", "Aydın" gibi Azerbaycan sahnesini düşündüren eserler yazmış, lirik ve Satirik şiirlerle, bir takım hikâyelerle çeşitli basın organlarında konuşmalar yapmıştır.
Lirik ve Satirik şiirleri. Hikâyeleri ve ilk dram eserleri
Cabbarlının yaratıcılığı zaman itibarıyla çok devam etmese de, siyasi-sosyal yönden çok önemli bir dönemi, 1915-1934 yılları arasındaki yirmi yıllık bir tarihi aşamayı kapsamaktadır. Çok önemli sosyo-politik olaylarla dolu olan bu tarihi dönemi kastederek diyebiliriz ki, Cabbarlının edebi faaliyeti Azerbaycan'da, özellikle Bakü'de kapitalizm ilişkilerinin hızla geliştiği burjuva ve mülkədar Azerbaycanının işçi-köylü Sovyet Cumhuriyeti'ne dönüştüğü yıllarda geçmiştir. Cabbarlının büyük yaratıcılık yolu zor ve çelişkili olsa da, esasen, yükseliş ve kalkınma yolu olmuştur.
Azerbaycan demokratik-realist klasik edebiyatına, zengin halk yaratıcılığına dayanan Cabbarlı, başlıca olarak, Mirza Feteli Axundov realizminden yararlandı. Mirza Feteli Axundovun maarifçi-demokratik fikirlerini, yaşamla derinden bağlı olan realizmini Cabbarlı genellikle Azerbaycan Edebiyatı için, özellikle kendisi için en doğru bir yaratıcılık yolu hesap etti.
Cabbarlının dayandığı gerçekçilik halk hayatı ile, Azerbaycan insanlarının özgür ve güzel yaşam hakkındaki arzuları ile, halkın ileriye, ışığa ve sadakate doğru coşkun eğilimleri ile ilgili idi.
Belirtildiği gibi, Cabbarlı edebiyata şiirle gelmişti ve ilk matbu şiirleri 1911 yılında "Hakikat-i Efkar" gazetesinde yayınlananmıştır. Cafer Cabbarlı libretto yazmış,”Şahsenem” ve “Sitara” operalarının librettisti o olmuştu.
Genç Cabbarlı henüz çocuk yaşlarından insanların ağır durumunu, toplumun yoksullara ve zenginlere bölündüğünü görür, insanların ağır, meşakkatli hayat içerisinde yaşamasını müşâhede eder ve tüm bunları kaleme almaya, onlara kendi yaklaşımını anlatmaya çalışır.
Yazar 1934 yılının sonunda, 31 Aralık, sabah saat 4 de kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.
