Cogito, Ergo SumFelsefe
Şüphe ettim, düşündüm, var oldum.
İlk kez felsefi bir metin okuyan biri olarak başladım bu kitaba ve başlar başlamaz, bana keyif veren, gülümseyerek okumama sebep olan bir şeyle karşılaştım: Descartes’in kendine olan büyük güveni. Kitabın ilk bölümleri boyunca kendi düşünsel yolculuğundan ve üstün yeteneklerinden öyle bir dille bahsediyor ki, bir noktada yazar değil de sanki onun hayranı yazmış gibi hissediyorsunuz. Yine de bu kibir gibi görünen şeyin altında, ciddi bir düşünce disiplini ve keskin bir sorgulama arzusu yatıyor.
Descartes’in temel amacı, o dönemin dağınık ve kesinlikten uzak bilgi anlayışına karşı bir “yöntem” kurmak.
Tüm bilgileri kuşku süzgecinden geçirerek yalnızca apaçık ve seçik olanı kabul etmek gerektiğini savunuyor. İşte bu noktada, felsefenin en meşhur cümlesine varıyor:
“Düşünüyorum, öyleyse varım.”
Bu cümle sadece varoluşun kanıtı değil, aynı zamanda bilgiye ulaşma yönteminin de temel taşı.
Descartes'e göre düşünebilmek, bizim "özümüz". Bizler düşünen tözleriz. Beden, dünya, duyular, hepsi birer yanılsama olabilir ama düşünme eylemi varsa, onu gerçekleştiren biri de vardır: işte o, “ben”dir.
Descartes’a göre bilgiye ulaşmanın yolu, en kolay ve en açık olandan başlamaktır. Basitten karmaşığa, düzenli bir şekilde ilerlemek gerekir. Bu da onun meşhur yönteminin temelini oluşturur.
Özellikle felsefenin başlangıcında kullanılacak önermeler, sezgisel olarak açık ve seçik olmalıdır.
Açıklık, bir kavramın zihne doğrudan verilmesi,
Seçiklik ise o kavramın zihindeki diğer fikirlerden ayırt edilebilmesi ve sınırlarının çizilebilmesidir.
Bu yaklaşım, Descartes’in düşünce sisteminde güvenilir bilgiye ulaşmanın temelidir. Ona göre şüphe etmek zaten düşünmenin bir şeklidir; düşünmekse varoluşun kanıtıdır.
Descartes rasyonalisttir. Bilgiyi duyulardan değil, akıldan çıkarır.
Bazı fikirler bize doğuştan gelir, örneğin Tanrı fikri ya da matematiksel doğrular.
Bu doğuştan fikirlerin kaynağının Tanrı olduğunu söyler çünkü kusursuzluk fikrine sahipsek ve biz kusursuz değilsek, bu fikri bize ancak kusursuz bir varlık vermiş olabilir der. Tanrı’nın varlığını da matematiksel bir kesinlikle ispatlamaya çalışır.
Descartes, insanı iki ayrı tözden (varlıktan) oluşmuş kabul eder:
Ruh → düşünür, sezgilerle çalışır. Özsel niteliği, düşünmektir.
Beden → yer kaplar, uzamlıdır. Özsel niteliği, maddi olmaktır.
Kitabın ilerleyen bölümlerinde Descartes akıl yürütmenin dört temel kuralını açıklar: açık ve seçik olanı kabul etmek, sorunları parçalara ayırmak, basitten karmaşığa gitmek ve eksiksiz bir şekilde tekrar kontrol etmek.
İnsanla hayvan arasındaki farkı irdeler ve hayvanları bilinçsiz “mekanik varlıklar” olarak görür.
Doğa bilimlerine, özellikle kalbin işleyişi ve hekimlik gibi konulara nasıl yaklaştığını kısaca aktarır ve en önemlisi, düşünceye olan güveni bir tür içsel özgürlük olarak sunar.
Okurken bazı bölümleri anlamakta zorlandım. Özellikle Tanrı’nın varlığına dair argümanlar ve Descartes’in “doğuştan fikirler” görüşü biraz soyut geldi ama sonrasında fark ettim ki Descartes’in asıl öğretmek istediği şey bir "bilgi ezberi" değil, bir düşünce tarzı. Sürekli sorgulayan, kendi aklına güvenen, gerekirse eski inançlardan vazgeçmeye cesaret eden bir tarz.
Descartes’i okurken sadece bir filozofla değil, hayata çok kararlı bir gözle bakan biriyle konuşuyormuşum gibi hissettim.
Zihnindeki şüpheyle, kendini yeniden inşa etme çabası beni çok etkiledi.
Yalnızca “Ben düşünebiliyorum” diyerek bir varoluş kanıtına ulaşması ise, felsefenin ne kadar sade ama derin olabileceğini gösterdi. Kitap boyunca bazen yavaşladım, bazı cümlelerde durdum, düşündüm, notlar aldım. Hatta felsefe de eksikliğim olduğu için okurken hayatı ve felsefesiyle ilgili videolar da izledim ve şu an fark ediyorum ki bu kitap sadece Descartes’i anlamamı sağlamadı, benim düşünme biçimimi de değiştirdi.
Bu kitabı felsefeye başlamak isteyen ama nereden başlayacağını bilemeyenler, "Gerçekten doğru olan nedir?” sorusunu hayatında bir kez bile olsa sormuş olanlar, düşünmekten korkmayan, zihnini tanımaya istekli herkes okuyabilir ve okumalı.
“Bir gün sadece kendimi incelemeye ve bütün aklımı fikrimi kendimden en iyi ne elde edebilirim diye düşünmeye verdim.”
diye başlıyor Descartes.
Ben de bu kitabı bitirdiğim an odaklanmam gereken asıl noktayı fark ettim.
Felsefe yolculuğumun ilk durağıydı ama sonuncusu olmayacak.
Teşekkürler Descartes…
Teşekkürler düşünme cesareti.
·
423 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.