Bir kitap sizi en son ne zaman hem bu kadar sarstı hem de büyüledi?
İnsanların En Gizli Hatırası , benim için tam olarak bunu başardı. Bu sadece iyi bir roman okumak gibi değildi; zihinsel bir labirentte kaybolmak, bir edebiyat dedektifine dönüşmek ve sonunda kalbi kırık ama bir o kadar da aydınlanmış bir şekilde o labirentten çıkmak gibiydi.
Kitap, sizi alıp genç Senegalli yazar Diégane'nin peşinden, 1938'de "lanetli" bir kitap yazdıktan sonra sırra kadem basan gizemli yazar T.C. Elimane'nin izini sürmeye götürüyor. Ama bu sadece yüzeydeki hikaye. Bu arayış, sizi Paris'ten Amsterdam'a, oradan Senegal'in derinliklerine sürükleyen, zaman ve mekânda zıplayan inanılmaz bir yolculuğa dönüşüyor. Sarr'ın anlatımı o kadar katmanlı ki... Bir an Diégane'nin günlüğünü okurken, bir sonraki sayfada bir gazete kupürü veya Elimane'nin o efsanevi kitabından bir bölümle karşılaşıyorsunuz. Bu dağınık gibi görünen yapı, aslında yapbozun parçalarını birleştirme hissi veriyor ve bu inanılmaz keyifli…
Kitabın asıl gücü, edebiyatın kendisine dair sorduğu sorulardan geliyor: Yazmak nedir? Neden yazarız? Özellikle kendi coğrafyanın dışına çıkmış bir yazar olmanın ağırlığı nedir? Diégane ve Paris'teki Afrikalı yazar arkadaşlarının atışmaları, kendilerini Avrupa'nın edebi çevrelerine kabul ettirme çabaları o kadar gerçekti ki... Hem 'egzotik' bulunup hem de asla 'eşit' görülmemenin ne demek olduğunu iliklerinize kadar hissediyorsunuz.
Ve tabii ki T.C. Elimane... Kitabın hayalet kahramanı. Hakkında o kadar çok şey duyuyoruz ama kendisi neredeyse hiç konuşmuyor. Onun sessizliği, sömürgeciliğin, ırkçılığın ve beklentilerin bir yazarı nasıl yiyip bitirebileceğine dair atılmış en büyük çığlık gibiydi.
Kitabın o 'kayıp yazarın peşindeki edebiyat dedektifi' havasını da çok sevdim. Edebiyatı hayatlarının merkezine koymuş tutkulu karakterlerin gizemli bir ismin peşine düşmesi, kitaba inanılmaz bir tempo ve merak unsuru katıyor.
İnsanların En Gizli Hatırası sadece bir roman değil. Edebiyata, kimliğe, tarihin üzerimize yüklediği sırlara ve hafızanın ne kadar yakıcı olabileceğine dair müthiş bir deneyim. Uzun süre aklımdan çıkmayacak, dönüp bazı bölümlerini tekrar tekrar okuyacağım bir metin. Okumadıysanız, kendinize bir iyilik yapın ve bu yolculuğa mutlaka sizde çıkın…