Ruhuyla Savaşanlara
Faust, yalnızca bir tiyatro metni değil. Goethe bu eserle insanın en temel sorularına bir sahne kuruyor: Bilgi nedir, yetinir miyiz, ne uğruna yaşarız? İçimizdeki boşluğu neyle doldururuz? Tanrıyla mı, aşkla mı, yoksa şeytanla mı?
Goethe, karakterini önce ilimle donatır. Faust her şeyi bilmek ister. Fizik, metafizik, ilahiyat, simya… Ama neye elini atsa, aradığı cevaba ulaşamaz. Çünkü bilgi, soruları yok etmez; çoğaltır. Ve insan, ne kadar çok bilirse, tatminsizliği o kadar derinleşir. Bu yüzden Faust’un en büyük trajedisi cehaleti değil, doymayan bir bilme iştahıdır.
Bu doyumsuzluk, onu Tanrı’dan uzaklaştırır. Faust artık dualarını göğe değil, arzularına yöneltir. Mefistofeles'in ironik tiratlarında yankılanan bu sapma, tutkunun ahlaki merkezden nasıl uzaklaştırıcı bir güç olduğunu çarpıcı biçimde gösterir. Aşk, burada bir tür düşüşe dönüşür. Arzunun eline geçmiş sevgi, şehvete bulanır. Faust artık sevmiyor; sahip olmak, tüketmek, hükmetmek istiyor. Ve her arzunun sonu, biraz daha yalnızlık oluyor.
Goethe bu çöküşü şiirle anlatır. Öyle ki bazen bir dizeyle tüm insanlık tarihi yankılanır:
“Eylemlerimiz de acılarımız gibi, hayatımızın ilerleyişini engelliyor.”
Acı, bizi içe kapatır. Eylemse çoğu zaman geçmişin yükünü taşır. İkisi arasında sıkışır kalırız.
Kitabın çevirisine de değinmek gerek. Daha önce incelediğim birkaç çeviri sonrası, çevirmenin bu metin üzerine yaptığı çalışmalar doğrultusunda bu baskıyı tercih ettim. Sadece dili değil, Goethe’nin dünyasını da Türkçeye taşıma konusundaki emeği hissediliyor. Metne düşülen notlar, kaynaklar ve açıklamalar da çevirmenin 
İclal Cankorel’in ne denli ciddi bir çalışmaya giriştiğini açıkça gösteriyor.
Faust, şiirsel, tiyatral ve yer yer destansı bir eser. Ancak bütün bu estetik katmanların altında insanı sürekli düşünmeye zorlayan, ikilemlerle örülü bir yapı taşıyor. Eserin dili kadar içeriği de yorucu; çünkü yalnızca bir hikâye anlatmıyor, bir dünya görüşünü deşifre etmeye çağırıyor. Goethe’nin özellikle Spinoza’nın düşünce yapısından ne denli etkilendiği, satır aralarına değil, neredeyse sahnelerin omurgasına yerleşmiş durumda. Faust’un içsel gerilimlerinde, Tanrı’dan çok şeytana seslenişinde, yalnızca tutkular değil, metafizik bir boşluk da konuşuyor. Tüm bu katmanlar, Faust’u sadece okunacak değil, üzerine kafa yorulacak bir metne dönüştürüyor.
Sonuçta Faust, bir ruhun şeytanla anlaşması hikâyesinden çok daha fazlası. Bu kitap, insanın kendisiyle olan anlaşmazlığının sahneye koyulmuş hâli. Ve bazı çelişkiler vardır ki, onları çözmek değil, onlarla birlikte yaşamak zorunda kalırız.
İclal Cankorel’in ne denli ciddi bir çalışmaya giriştiğini açıkça gösteriyor.
Faust, şiirsel, tiyatral ve yer yer destansı bir eser. Ancak bütün bu estetik katmanların altında insanı sürekli düşünmeye zorlayan, ikilemlerle örülü bir yapı taşıyor. Eserin dili kadar içeriği de yorucu; çünkü yalnızca bir hikâye anlatmıyor, bir dünya görüşünü deşifre etmeye çağırıyor. Goethe’nin özellikle Spinoza’nın düşünce yapısından ne denli etkilendiği, satır aralarına değil, neredeyse sahnelerin omurgasına yerleşmiş durumda. Faust’un içsel gerilimlerinde, Tanrı’dan çok şeytana seslenişinde, yalnızca tutkular değil, metafizik bir boşluk da konuşuyor. Tüm bu katmanlar, Faust’u sadece okunacak değil, üzerine kafa yorulacak bir metne dönüştürüyor.
Sonuçta Faust, bir ruhun şeytanla anlaşması hikâyesinden çok daha fazlası. Bu kitap, insanın kendisiyle olan anlaşmazlığının sahneye koyulmuş hâli. Ve bazı çelişkiler vardır ki, onları çözmek değil, onlarla birlikte yaşamak zorunda kalırız.··
12 +1'leme
·7,9bin Gösterim
8 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Instagram üzerinden bu işle uğraşmak hem oldukça zaman alıcı hem de sürdürülebilir değil gibi geliyor. Üstelik kitap okuma oranının çok düşük olduğu bir ülkede, edebiyata dair içeriklerin geniş kitleler tarafından ilgi göreceğini de pek sanmıyorum. İnsanların dikkat süresi kısalmışken, uzun ve derinlikli içeriklerin sosyal medyada hak ettiği değeri bulması gün geçtikçe daha da zorlaşıyor.
Yine de böyle bir öneride bulunmanız ve ilgi göstermeniz beni gerçekten mutlu etti. İlginiz için içtenlikle teşekkür ederim.
Bu incelemeyi hem kitabı okumadan önce hem de okuduktan sonra okumanın çok faydalı olacağının kanısındayım. Emeğinize sağlık.
Bende de aynı yayınevi var.O zaman iyi ki diyorum.Ve gönül rahatlığıyla okuyacağım incelemeniz den sonra.
Kitaba başladığınızda çevirmen notunu okuduğunuzda daha rahatlayarak okuyacağınızı düşünüyorum.
Aman Goethe duymasın… sonra bu arkadaşın 'göthesi kalkmasın' diye söyler. 😄😄😄
Şaka bir yana, böylesine derin ve özenli bir yorum için çok teşekkür ederim. Gerçekten değerliydi.🙏
Reklam
Ölmek içindir yaşamak belki de —
Ama yaşıyoruz, sanki ölmeyecekmişiz gibi... 👍