Tutunamayanlar inceleme yazısıİnceleme
Tutunamayanlar – Geç Kalanların Erken Gelen Romanı
Bir Zamanlar Lise Yıllarında Başlayıp, Otuzlarında Bitirilen Bir Kitabın Ardından...
Bazı kitaplar vardır, yaş seni bulmadan sen onları bulursun. “Tutunamayanlar” benim için işte öyle bir şeydi. Henüz neye tutunduğumu, neye tutunamadığımı bile bilmeden karşılaştım onunla. Lise yıllarımda, başını sonunu anlamadan ama bir şekilde etkilenerek okudum. Ya da daha doğru bir ifadeyle: Okuduğumu sandım.
İlk denememde yarıda bıraktım. Hakkı veremedim. Belki de haklıydım, çünkü bu kitap yaşanmadan anlaşılacak bir şey değilmiş. Bir ay sonra yeniden başladım, inadına bitirdim. Ama bittiğinde içimde bir şeyler eksikti. Hani bir rüyayı hatırlarsın ama anlamlandıramazsın ya... öyle bir eksiklik. Cümleleri kavramıştım belki ama derdi geçmemişti içime.
Yıllar geçti. Ben değiştim. Zaman öğüttü beni. Ve geçen hafta, 31 yaşımda, bu kez romanı dinleyerek tamamladım. Kulaklıkla; yürürken, serviste, fabrikada çalışırken, dalgın gözlerle bankta otururken… Belki de ilk kez duydum bu kitabı. Bu kez sözcükler daha ağır geldi. Çünkü artık onların ne demek istediğini biliyordum. “Olric” sadece bir hayal değil, bazen geceleri içimde konuşan o ses olmuştu. Selim Işık’ın sessiz çığlığı, kendi içime tuttuğum bir ayna gibiydi artık.
Oğuz Atay bu romanı yazarken sadece bir karakter yaratmadı; bir kuşak yarattı. Bize, içimize gömdüğümüz o tutunamama hissini tarif etti. Kıvranan, sorgulayan, sistemin çarkına sığamayan, güldüğü halde ağlayan bir insanı...
İkinci okuyuşumda fark ettim: Bu kitap kolay okunmuyor çünkü kolay yaşanmıyor. Onu anlamak için belki birkaç kere tökezlemek, vazgeçmek, hayal kırıklığına uğramak gerekiyor. İlk okuyuş, sadece giriş kapısı. Gerçek metin, yıllar sonra açılıyor.
Bu yüzden bu romanın eleştirisi, onun yapısından çok okuyucusunun hangi yaşta, hangi ruh hâlinde olduğuyla ilgilidir. Benim için "Tutunamayanlar", zamanın içinden geçip gelen bir hatırlatma gibi: “Hâlâ tutunmak zorunda değilsin. Düşebilirsin. İnsan düşerek de anlam bulabilir.”
Kısacası, bu kitap belki de yaşla okunması gereken bir metin. 17 yaşında çekirdeği fark ediyorsun; 31 yaşında gövdesiyle yüzleşiyorsun. Ve kim bilir, 50 yaşında belki de dalında çiçek açan hâlini göreceğiz.
Kendine Sorman Gereken Küçük Sorular
(Belki de bu kitap, senden sadece bunları sormanı istedi. Sorgulamak, hayatı anlamlandırabilmek için önemlidir. Bazen ise anlamak insanın cehennemi...)
– Hiç gerçekten düşündüğün gibi bir hayat yaşadın mı?
– Gülümserken içinden geçenleri kimse fark etti mi?
– Birini ne zaman en son gerçekten dinledin, karşılık vermek için değil, anlamak için?
– Kalabalıklar içinde yalnız hissettiğin oldu mu?
– İçinden çıkamadığın bir cümle var mı hâlâ?
– Hangi kelime seni en iyi anlatıyor?
– Bir deftere ya da bir dostun omzuna dökülmek isteyip sustuğun hangi cümleler var?
– Hayatında hiç “Olric” oldu mu? İç sesin, aklın sesi mi, kalbin mi?
·
71 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.