Palyatif Toplum: Acının İzinde Modern Dünyayı SorgulamakEdebiyat
Byung-Chul Han’ın Palyatif Toplum: Günümüzde Acı kitabı, modern dünyanın ruhunu öyle bir yakalıyor ki, okurken hem kendinizi hem de etrafınızdaki toplumu yeniden sorgulamaya başlıyorsunuz. Bu kitap, sadece 80 sayfada, insanın acıyla ilişkisini, modern toplumun bu ilişkiyi nasıl dönüştürdüğünü ve bu dönüşümün bizi nasıl bir “aynılığın cehennemine” sürüklediğini öyle yoğun, öyle damıtılmış bir şekilde anlatıyor ki, her cümlesi bir tokat gibi çarpıyor. Felsefe, sosyoloji ve psikolojiyi harmanlayan bu eseri okurken, kendi hayatımdan, sosyal medyadan, politikadan ve hatta sanattan izler buldum; bazen rahatsız oldum, bazen hak verdim, ama en çok düşündüm. İşte bu yüzden, bu incelemeyi sizlerle paylaşmak için kaleme alıyorum; çünkü bu kitap, hepimizin üzerine konuşması gereken bir ayna tutuyor.
Han, kitabında modern toplumun “algofobi” yani acı korkusuyla şekillendiğini savunuyor. Günümüzde her şeyin pürüzsüz, konforlu ve acısız olması gerektiği bir illüzyonla yaşadığımızı söylüyor. İlk sayfadan itibaren bu fikirle sarsılıyorsunuz: “Günümüzde her yerde bir algofobi, genel bir acı korkusu hâkim. Acı toleransı da hızla düşmekte.” Bu cümle, sanki modern dünyanın manifestosu gibi. Sosyal medyada sürekli mutlu anlar paylaşma baskısı, her an “iyi” hissetme zorunluluğu, hatta en ufak bir rahatsızlığı bile ağrı kesicilerle ya da antidepresanlarla bastırma çabası… Hepsi bu algofobinin birer yansıması. Han’a göre, bu kaçış, bizi hakikatten ve kendimizden uzaklaştırıyor. Okurken kendime sordum: Gerçekten ne kadar özgürüm, yoksa bu “mutlu ol” emri altında bir köle miyim?
Kitabın en çarpıcı noktalarından biri, Han’ın acının sadece bireysel değil, toplumsal ve politik boyutlarını da ele alması. “Palyatif toplum hakikati olmayan bir toplumdur, aynının cehennemidir.” (s. 41) Bu alıntı, kitabın özünü öyle güzel özetliyor ki. Han, modern toplumun farklılıkları, çatışmaları ve acıyı yok sayarak bir “uyum” ve “uzlaşma” kültürü yarattığını söylüyor. Siyaset bile bu palyatif alana sıkışmış; keskin reformlar, vizyoner değişimler yerine, sistemin çatlaklarını kısa süreli ağrı kesicilerle örtmeye çalışıyor. “Palyatif siyasetin acıya cesareti yoktur.” (s. 77) Bu, özellikle günümüz demokrasilerinin “alternatifsizlik” batağına saplandığını düşündüğümde, içimi acıtan bir gerçeklik olarak karşıma çıktı. Türkiye’deki ya da dünyadaki politik tartışmalara bakın; her şey “orta yol” bulma, çatışmadan kaçınma ve popülist ağrı kesiciler sunma üzerine kurulu değil mi?
Han, acının sadece kaçınılması gereken bir şey olmadığını, aksine hayatın anlamını bulmamızda bir rehber olduğunu savunuyor. “Kopuşlar acı veriyorsa bağlar hakiki demektir. Sadece hakikatler acı verir.” (s. 41) Bu cümle, kitabı okurken altını çizdiğim, defalarca dönüp baktığım bir yer oldu. Düşünün: Bir ilişkinin bitmesi, bir hayal kırıklığı, bir kayıp… Bunlar acı verir, ama aynı zamanda bizi büyütür, derinleştirir. Oysa modern toplum, bu acıları yaşamak yerine, onları “like” kültürüyle, tüketim çılgınlığıyla ya da motivasyon konuşmalarıyla bastırmaya çalışıyor. Han’ın dediği gibi: “Like günümüzün imidir hatta ağrı kesicisidir.” Sosyal medyada bir gönderinin beğeni sayısına göre değer biçilen bir dünyada, sanat bile metalaşmış durumda. “Sanatın; yabancı, acı verici ve hâkim olana başkaldırı nitelikleri de bu toplumda istenmiyor.” Bu, özellikle bir sanatsever olarak beni derinden etkiledi. Günümüzde bir sanat eserinin değeri, Instagram’da kaç beğeni aldığıyla ölçülüyorsa, Adorno’nun “dünyaya yabancılık” dediği o derinlik nerede?
Han, acının anlatıyla olan ilişkisine de değiniyor ve bu, kitabın en düşündürücü bölümlerinden biri. “Acının anlamlılığı hayatı bir anlam ufkuna oturtan bir anlatı gerektirir.” (s. 33) Günümüzde anlatıların yerini “sayımlar” almış; her şey istatistiklere, verilere indirgenmiş. Hayatlarımız, bir hikâyeden çok bir algoritmanın parçası gibi. Han, bu anlatı kaybının bizi “ölemeyecek kadar diri, yaşamayacak kadar ölü” bir hale getirdiğini söylüyor. (s. 41) Bu cümle, okurken içime oturdu. Gerçekten yaşıyor muyuz, yoksa sadece hayatta mı kalıyoruz? Pandemi dönemi, bu palyatif toplumun bireyciliğini ve ötekinin acısına duyarsızlığını daha da görünür kıldı. “Bireyselleşen toplumun ise mutlu olması için sunulan yollar neo-liberal ekonominin vadilerinden geçiyor; tükettikçe tüketmek.” Tüketim çılgınlığı, beğeni takıntısı, “eğer paylaşmadıysan o anı yaşamış sayılmazsın” söylemi… Hepsi bu palyatif döngünün parçaları.
Kitabın dili, Han’ın diğer eserlerinde olduğu gibi yoğun ve damıtılmış. Her cümle, bir felsefi argüman gibi özenle işlenmiş. “Acı çekme sanatını hepten yitirmiş durumdayız.” (s. 31) Bu cümle, belki de modern insanın trajedisini en yalın haliyle özetliyor. Acıyı yaşamayı bilmediğimiz için, onun bize öğretebileceklerini de kaçırıyoruz. Han, acının sanatın, üretimin, hatta insan olmanın rahmi olduğunu söylüyor. “Acıdır sanatın ve üretmenin rahmi.” Maksim Gorki’den Nietzsche’ye, Baudrillard’dan Adorno’ya uzanan referanslarla, Han’ın argümanları hem felsefi derinlik taşıyor hem de günümüzün popüler kültürünü eleştiriyor. Kitabı okurken, özellikle Cesur Yeni Dünya’daki “soma” hapıyla Han’ın palyatif toplum arasında kurduğu paralellik, modern dünyanın distopik bir simülasyona dönüştüğünü düşündürttü. “Pozitif psikolojinin mutluluk misyonu ile ilaçlarla ulaşılabilecek bir daimi-iyilik-hissi vahası vaadi iki kardeş gibidir.”
Bu kitap, felsefeye aşina olmayanlar için biraz ağır gelebilir, ama sabredip sindirerek okunduğunda müthiş bir farkındalık sunuyor. Han, öyle laf kalabalığı yapmadan, her kelimeyi tartarak yazmış. “Bir kitabın kalitesini kanımca yazarın başvuru kaynak sayısı belirler.” diyor bir okur, ve bence haklı. Han’ın referansları, argümanlarını o kadar sağlam bir zemine oturtuyor ki, kitabı bitirdiğinizde hem bilgilenmiş hem de sorgulamaya hazır hissediyorsunuz. Ben, özellikle “acıyı yaşamaktan korkmamak” gerektiği fikrine tutundum. “Acı yoksa, kazanç da yoktur.” Hayatın anlamı, acıyla yüzleştiğimizde, onu bir anlatıya dönüştürdüğümüzde ortaya çıkıyor.
Palyatif Toplum, sadece bir felsefe kitabı değil; aynı zamanda bir uyanış çağrısı. Kendinize, toplumunuza, politikanıza, sanatınıza ve hatta sosyal medyadaki “beğeni” takıntınıza yeniden bakmak istiyorsanız, bu kitabı mutlaka okuyun. “Bana acıyla olan ilişkinizi söyleyin, size kim olduğunuzu söyleyeyim!” Han, bu cümleyle hepimize meydan okuyor. Ben bu meydan okumayı kabul ettim ve bu kitabı okuduktan sonra kendimle, dünyayla ve acıyla olan ilişkim üzerine uzun uzun düşündüm. Siz de düşünmek isterseniz, bu 80 sayfalık küçük ama devasa etki yaratan eseri elinize alın. Keyifli okumalar.
Byung-Chul Han
Palyatif Toplum
Byung-Chul Han
Palyatif Toplum·
154 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.