“İçimizdeki Yalnızlığın Karanlığı..."
OKUNABİLİRLİK: Akıcı ama uzun monologlar ve konu dışı felsefi bölümler temponuzu düşürebilir.
FİKRİN DERİNLİĞİ: Yalnızlık, ahlak ve Batılılaşma temaları güçlü, fakat bazen kurguya yedirilmeden sunuluyor.
KURGU: Üç parçalı yapısı ve ani tür değişimleri bütünlüğü zedeliyor. Final dramatik ama mantıksal olarak zayıf.
KARAKTER: Samim derinlikli ve etkileyici, Meral sonlara doğru kırılgan yönünü göstererek algıyı değiştiriyor.
GENEL ETKİ: Kusurlarına rağmen felsefi ve duygusal yoğunluğu yüksek, düşündüren bir roman.
Peyami Safa’nın Yalnızız romanı, her ne kadar tek bir hikâye üzerinden ilerliyor gibi görünse de bana göre farklı türleri ve temaları iç içe işlemiş bir anlatı sunuyor.
Roman, Selmin’in hikâyesiyle başlıyor. Onun üzerinden hem aileyi hem de dönemin sosyal yapısını tanıma fırsatı buluyoruz. İlk sayfalarda Selmin’in ana karakter olacağını düşünürken, bir noktadan sonra sahneden tamamen çekiliyor. Hikâyenin merkezinin değişmesi, okurda hafif bir kopukluk hissi yaratıyor. Başlangıcın amacı muhtemelen karakterleri ve aile yapısını tanıtmak; fakat geçiş o kadar keskin ki Selmin’in yokluğu romanın bütünlüğünü zedeliyor. Yazarın, ilerleyen bölümlerde Selmin’i yeniden bağlayacağını düşünürseniz, benim gibi hayal kırıklığına uğrayabilirsiniz.
Bu bölümde dikkat çeken bir detay, Mefharet’in kızının hamileliğiyle ilgili şüpheleri. Yanlış hatırlamıyorsam, kendi kardeşinden (yani kızın dayısından) bile şüpheleniyor. O dönem için bu, elbette normal bir düşünce değil; ancak Peyami Safa burada, Batılılaşma sürecinde ahlaki sınırların gevşediğini ve toplumun yozlaşmaya açık hâle geldiğini göstermek istemiş olabilir.
Romanın asıl ağırlık merkezi Meral ve Samim ilişkisine kayıyor. Meral hem Samim’e karşı çekim duyan hem de özgürlüğünü korumak isteyen bir kadın. Kimi zaman çıkarcı, kurnaz ve mesafeli; kimi zaman ise yalnızlığını derinden hissettiren kırılgan biri. Onun sonlara doğru “yalnızım” adlı iç monoloğu, okurun Meral’e karşı yaşadığı gelgitleri güçlendiriyor ve okuru uçurumun kenarına sürüklüyor. O ana kadar sert çizilen Meral’in iç dünyasına okur ilk kez ciddi anlamda giriyor. “Adeta siz olsaydınız ne yapardınız?” dedirten bu an, duygusal olarak en sarsıcı bölümlerden biri.
Samim ise romanın felsefi omurgası. Uzun monologları, sadece onun değil, yazarın ve pek çok okurun da iç sesi gibi. Özellikle (ki çok beğendiğimi dile getirebilirim) kendiyle baş başa kaldığı sahnelerdeki içtenlik, romanın en güçlü yanlarından. Ancak bu monologların sayfalarca sürmesi, hikâyenin temposunu ciddi ölçüde yavaşlatıyor.
Hikâyenin bazı kısımlarındaki siyasi ve felsefi tartışmalar, konuya hizmet etmekten çok yazarın içindekilerini döktüğü bölümler gibi. Bu düşünceler, karakterlerle paralel işlenmiş olsaydı çok daha etkili olabilirdi. Ancak bu bölümler, böyle düşünülmüş bile olsa uzunluğu nedeniyle okuru hikâyeden koparabiliyor.
Romanın ilerleyen sayfalarında ton birden değişiyor. Necile ve Renginaz’ın yaşadıkları, yanık kokuları, dini çağrışımlar ve esrarengiz olaylar, hikâyeye bir korku-gerilim atmosferine evrilmesine neden oluyor. (Bu geçiş karşısında fazlasıyla şaşırdığımı söyleyebilirim) Bu bölüm, Safa’nın madde-mana çatışmasını somutlaştırma çabası olarak görülebilir, fakat ani tür değişimi, okura sanki başka bir romana geçmişsiniz hissi verebilir.
Meral’in finale doğru yaşadığı olay, hikâyenin en kritik noktası olsa da gerçekleşme biçimi gerçekçilik açısından zayıf kalıyor. Spoiler vermemek için detaya girmeyeceğim; ancak o noktaya kadar gelen bir hikâyede çok daha ustaca bir çözüm bulunsa daha etkileyici olurdu kanısındayım. Yalnızlık temasını güçlendirmek için seçilen bu dramatik son, mantıksal olarak daha sağlam kurgulanabilirdi.
··
2.265 Gösterim
7 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Rica ederim hocam, eleştirdiğim noktalara rağmen şans verilmeli diye düşünüyorum🙏
İncelemenizde, en çok ani tür değişikliği hissi aldığınızı yazmışsınız dikkatimi çekti kitabı okuduğumda buna dikkat edeceğim.
Evet hikayenin ana karakterinin değişmesi ve korku gerilimi andıran bir yapıya bürünmesi ilginç geldi.
Biz yazarlar olarak, kesinlikle zaman ayırmamız gerekiyor diye düşünüyorum 🙏
Reklam
