Aile, Mülkiyet, Devlet: Özgürlüğün ZincirleriFelsefe
Friedrich Engels’in Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni, yalnızca tarihsel materyalizmin bir uygulaması değil, aynı zamanda uygarlık denen yapının en mahrem, en “doğal” görünen ilişkilerini bile acımasızca deşifre eden bir metindir. Bu kitap, insanlık tarihinin “doğal evrimi” anlatısını yerle bir eder; aileyi kutsal bir kurum değil, iktidar ilişkilerinin ilk laboratuvarı olarak sergiler. Engels’e göre aile, sevgiyle değil mülkiyetle kurulmuştur; özel mülkiyetin kurumsallaşmasıyla birlikte kadın üzerindeki tahakküm de kalıcı hale gelmiştir. Bu metin, evlilik kurumunu kutsal değil sınıfsal olarak tanımlar.
Engels, insanlık tarihine bir tarihçi gibi değil, bir cerrah gibi yaklaşır. Tarihin katmanlarını soyar ve her tabakada yeni bir tahakküm biçimi bulur. İlkel komünal toplumun ortaklaşalığı, özel mülkiyetin doğuşuyla yerini erkek egemen çekirdek aileye bırakır. Kadının toplumsal konumu, ekonomik üretimle doğrudan bağlantılıdır; mülkiyetin erkeklerde toplanmasıyla kadın, üretici olmaktan çıkar, yeniden üretimin hizmetkârına indirgenir. Aile böylece, sınıflı toplumun ilk minyatür modeline dönüşür. Erkeğin ailesi üzerindeki egemenliği, sınıf toplumunda burjuvanın proletarya üzerindeki tahakkümünü önceler. Kadının ezilmesi, sınıf mücadelesinden önce başlamıştır ama ondan bağımsız değildir.
Kitap boyunca Engels’in derdi tarih anlatmak değildir; tarihi yıkmaktır. Yazdığı her satırda tarihsel “normal”in nasıl üretildiğini ifşa eder. Bu metin, tarihin önceden çizilmiş bir rotada ilerlemediğini, sınıfsal çelişkilerin ve üretim ilişkilerinin tarihsel evrimi belirlediğini gösterir. Engels, devleti tarafsız bir düzenleyici değil, egemen sınıfın baskı aracı olarak tarifler. Devletin ortaya çıkışı, toplumsal uzlaşının değil, toplumsal bölünmenin bir sonucudur. Bu bağlamda hukuk, din, ahlak gibi kurumlar da üretim araçlarına sahip olanların ideolojik aygıtlarıdır. Devlet, hiçbir zaman “herkesin devleti” olmamıştır; her zaman egemenlerin devleti olmuştur.
Engels’in yaptığı şey yalnızca tarihsel bir analiz değil, aynı zamanda bir teşhirdir. O, aileyi ve devleti soyut kavramlar olarak değil, tarihsel olarak inşa edilmiş baskı aygıtları olarak görür. Bugünün “doğal” görünen kurumlarının, aslında belirli üretim biçimleriyle birlikte ortaya çıkmış ve onların hizmetine girmiş yapılar olduğunu gösterir. Burada en çarpıcı nokta şudur: Engels’e göre kadınların kurtuluşu, yalnızca yasal eşitlikle değil, ekonomik bağımsızlıkla mümkündür. Kadının özgürleşmesi, üretim araçlarının toplumsallaştırılmasıyla ve ev içi emeğin toplumsal örgütlenmesiyle gerçek anlamını bulacaktır. Yani bir toplumda kadın hâlâ ev içi kölelik altındaysa, orada devrim tamamlanmamıştır.
Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni, Marksist düşüncenin en radikal metinlerinden biridir çünkü gündelik hayatın en mahrem hücresine, aileye saldırır. Bu saldırı, yıkıcı ama aynı zamanda özgürleştiricidir. Engels’in mesajı açıktır: Eğer özgür bir toplum istiyorsak, yalnızca devleti değil, onun çekirdeği olan özel aileyi ve özel mülkiyeti de sorgulamak zorundayız. Özgürlük, üretim araçlarının el değiştirmesiyle değil, aynı zamanda duyguların, ilişkilerin, toplumsal cinsiyet rollerinin de yeniden inşasıyla mümkündür. Engels, bu kitabıyla bir ütopya değil, çıplak gerçeği gösterir. Ve bu gerçek, ne aileyi kutsar, ne devleti idealize eder, ne de mülkiyeti doğal bir hak sayar. Tersine, bunların hepsinin tarihsel ve değiştirilebilir olduğunu haykırır.
Bu nedenle bu eser, sadece sol düşüncenin değil, tüm özgürlük mücadelelerinin köşe taşlarından biridir. Çünkü bir sistemin gerçek doğasını anlamak istiyorsan, onun en gizli yapılarına bakmalısın. Ve Engels bunu yapar: Sistemi ailede teşhir eder, aşkı mülkiyetten ayırır, devleti egemenliğin maskesi olarak ifşa eder.
·
85 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.