Anthony Burgess Otomatik Portakal İncelemeFelsefe
Otomatik Portakal Üzerine Düşünceler
İnsan, kötü olma ihtimali elinden alındığında hâlâ insan mıdır?
“Devlet, şiddeti yok etmek adına bireyin seçme hakkını da yok ederse, suç denen şeyin bir anlamı kalır mı?”
Anthony Burgess’in *Otomatik Portakal* adlı eseri, temel olarak bize şu soruyu sorar: İnsan, kötü olma ihtimali elinden alındığında hâlâ insan mıdır? Yoksa onu, kendi rızasıyla veya zorla “iyi” hâle getirdiğimizde, içindeki insani karmaşayı, özgürlüğü ve vicdanı, yani seçim hakkını da elinden almış olur muyuz?
Eserin merkezindeki Alex karakteri, George, Pete ve Aptalof isimli arkadaşlarıyla aklınıza gelmeyecek kadar kötü davranışlar sergileyebilen, yalnızca 15-16 yaşında bir çocuktur. Hikâyenin geçtiği yer, tam olarak belirtilmemiş olsa da distopik bir İngiltere’dir. Gündüz vakitleri oldukça sıradan bir hayat sürülürken, akşam olduğunda her yer adeta Gotham City’e dönüşür ve bu dünyada bir Batman yoktur.
Yetişkinler korkak, aileler silik hatta komiktir. Alex’in anne ve babası da, tıpkı diğer aileler gibi, çocuklarının neler yaptığını bilmez veya bilmek istemez. Çünkü Korova Süt Barında adını “bıçaklı süt” koydukları bir tür uyuşturucu alıp, sokaklarda şiddet ve suç işleyen çocuklar, adeta kurt adamlara dönüşür. Evsizler ve yaşlılar dövülür, kadınlara saldırılır, gasp, yaralama, kamu malına zarar verme ve uyuşturucu gibi suçlar işlenir. Hatta insanların evlerine dahi girilir; toplum ve devlet, gençliğin şiddetine büyük ölçüde seyirci kalır.
Bu noktada hikâyenin rahatsız edici detaylarını atlıyorum; fakat eserden çıkarılacak dersler ve sorgulamalar nedeniyle okunmaya değer bir yapıdadır.
---
### Islah Olması İmkânsız
Hangi toplum daha korkunçtur? Alex’in şiddet dolu, başına buyruk dünyası mı, yoksa onun özgürlüğünü sıfırlayan devlet eliyle kontrol edilen distopik düzen mi?
Alex, çetesiyle birlikte işlediği suçlar ve çetesinin onu satması sonucu ilk kırılmayı yaşar. Hapse atılır ve 14 yıl hüküm alır. İçeride iki yıl geçmesine rağmen Alex’in karakteri değişmez; kurallara uyar, sessiz kalır ve sürekli İncil okur. Ancak hayalinde hâlâ kötülükler yapar, eski yaşantısını özler. İyilik yapmayı öngören bölümleri okurken canı sıkılır, eski çetesinden intikam almayı düşünür.
Alex, şiddeti bir tür sanat gibi görür. İşlediği suçları adeta bir gösteri gibi sahneye koyar ve klasik müzikten aldığı haz ile birleşen bu şiddet, onu adeta başka bir varlığa dönüştürür. Dolayısıyla Alex’i ıslah etmek neredeyse imkânsızdır.
---
### Otomatik Portakal Olmak
Eserde suç işleme isteğini ortadan kaldırmak, bireyin iradesini elinden almak anlamına gelir. Alex, seçim hakkını kaybettiğinde iyi bir insan olmuş sayılır mı? Hapishanedeki rahip, Alex’e şunu sorar:
“Tanrı biz kullarından ne ister? İyilik mi, yoksa iyiliği seçebilme şansı mı? Kötülüğü seçen biri, zorla iyiliğe yöneltilen birinden daha mı değerlidir Tanrı’nın gözünde?”
Gerçek ahlak, özgür iradeyle yapılan seçimlerle anlam kazanır. Zorla iyi olan biri gerçekten iyi midir, yoksa sadece bir makine midir?
---
### Ludovico Tekniği
Devlet, Alex’i rehabilite etmek için Ludovico Tekniği’ni uygular. Alex’e şiddet içerikli filmler izletilir, gözleri ve başı sabitlenir ve bir koşullanma yaratılır. Amaç, şiddeti düşündüğünde Alex’in başının dönmesi ve mide bulantısı yaşamasıyla, suç işleme isteğini ortadan kaldırmaktır.
Tedavi sonrası Alex, topluma geri döner. Ancak artık en sevdiği klasik müziği bile dinleyememektedir, eski arkadaşları ve çevresi ona karşı düşman hâline gelmiştir. Böylece eserin üçüncü kırılma noktası ortaya çıkar: şiddet, şiddeti doğurur.
---
### Kapanış
*Otomatik Portakal*, yalnızca bir distopya değil, insanın özüne dair trajik bir hikâyedir. Seçimin ortadan kaldırılması, bireyin makineleşmesi ve iyiliğin doğasının bozulması gibi temaları işler. Alex bir canavardır; ancak onu cezalandırmak için yapılan müdahaleler gerçekten bir çözüm müdür? İyi bir insan, kötülük yapma gücüne sahipken yapmamayı seçtiğinde iyidir. Kötülük yapamayacak hâle getirildiğinde, bu hâl hâlâ anlamlı mıdır? Burgess, bize insan olmanın temelinde iradenin yattığını hatırlatır.
---
YouTube video linki:
[youtube.com/watch?v=k77jEMH...]
·
45 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.