Atatürk, düzenli orduyu kurma işine hız verir. Düzenli ordunun ilk çarpışmaları Birinci ve İkinci İnönü savaşlarında gerçekleşir, bu savaşlarda Yunanlar durdurulur. Ama hemen arkasından gelen Kütahya-Eskişehir Muharebeleri kaybedilir. Bu savaşta cephe komutanı İsmet İnönü'dür ve savaş sırasında Atatürk'ü cephe ye çağırmıştır. Atatürk daha giderken sorunun ne olduğunun farkındadır, komutanlar da kullanılan yöntem de yetersizdir. Kafasında planı oluşturur, ancak komutanlarının moralini boz mamak için öncelikle haritaları açmalarını söyler. Harita üzerinde izah eder. İlk olarak, "İsmet, orduyu Sakarya'nın arkasına çek; der ve ordu 100 km geri çekilir. Komutanlar, "Bu 100 km içerisinde kalan halkı kime bırakacağız!" diye isyan etmeye başlar fakat kimse bir alternatif sunmaz. Atatürk stratejisini "Bak, ben vatanımın içine çekiliyorum. Papulas beni takip edecek, ikmal hatları uzayacak, Anadolu'muzun içinde doğru düzgün yol olmadığından Yunan ordusu batacak; diyerek açıklar.
(Anastasios Papulas (1857-1935): 1919-1922 Türk-Yunan Savaşı'nda Anadolu'daki Yunan kuvvetlerinin başkomutanlığını yapmış korgeneraldir.)
Bu çekilmeden sonra Sakarya Meydan Muharebesi cereyan eder, orada Atatürk bir hattı bütünüyle korumanın hata olduğunu fark eder çünkü o hattın her an yarılabileceğini görür. Okuldan öğrendiği bir şey vardır: Böyle bir hat yarıldığı zaman o hattın uzunluğuyla mütenasip bir mesafede ordunun geri çekilmesi gerekir. Papulas da Atatürk'le aynı kitapları okumuştur, haliyle o da böyle düşünür. Bunlar Avrupa'da okutulan meşhur ders kitaplarıdır. Atatürk ise bu tavsiyeyi aptalca bulur. "Her birlik olduğu yerde tutunamadığı zaman savunmasını tekrar kurana kadar geri çekilir ama onun yanındaki birlikler çekilmek zorunda değil; diye düşünür. "Orada kendini savunabilirse savunsun, hattın bozulması mühim değil; diye tahayyül eder. Nihayetinde Atatürk bir emir gönderir: "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır."
Papulas'a yeni raporlar gittiğinde, bizim bazı birliklerimizin çekildiği bilgisini gören Papulas bizim tamamen yenildi ğimizi düşünür ve ordumuzun çekilmesini bekler. Fakat başka hiçbir birlik çekilmez. Papulas sinirlenir, "Bu adam oyunu kurallarına göre oynamıyor!" diye isyan eder. İşte deha budur.
Atatürk, "Bugüne kadar kurmay akademide okutulan meydan muharebesi şartları, eski meydan muharebeleri içindir; der. Burada yeni bir durum hasıl olmuştur, dolayısıyla taktiği değiştirir.
Cehaletten Kurtulma SanatıCelâl ŞengörMustafa Kemal Atatürk