Sanırım, Nietzsche okumalarına başlamak için bu doğru bir kitap değil. Bazı yazarlar eserlerinde -kaçınılmaz, gayri ihtiyari, doğal olarak- kendilerini tekrar ediyor olsa da, ona ait okumuş olduğum bu ilk kitapta, Nietzsche’nin bunların arasında olup olmadığı konusunda bir hüküm vermem mümkün değil.
Önemli olduğunu düşündüğüm konulara yer veren bu eserde, pek de verimli ve keyifli bir okuma deneyimi yaşadığım, kitabın içeriğine yeterince odaklanabildiğim söylenemez. Gerek insanlığın asırlar boyunca kanıksayagelmiş olduğu ahlâkî kabuller üzerine yazarın ezber bozan yaklaşımıyla anlaşılması çok da kolay olmayan bir içeriğin kitapta yer alması, gerekse yazarın muğlak ifadelerle diğer yazar ve felsefecilere nazirelerde bulunması, metni iyice içinden çıkılamaz hale getirmiş. İlk okuduğum kitabında Nietzsche’nin bende bıraktığı ilk izlenim bu oldu. Okuduğum baskı itibariyle, çevirmen ve çevirinin de bu konuda çok da yardımcı olduğunu söyleyemeyeceğim. (Bu görüşümün aksine, çeviriye ve bu kitaba son derece hayran kalmış bir okurun değerlendirmesini okumak isteyenler için bağlantı:
delibasahmet.medium.com/i%CC%87%C5%9Fte...)
Bu nedenle, müteakip/muhtemel Nietzsche okumalarında kendime ve diğer okuyuculara yardımcı olacağı ümidiyle, kitabın incelemesini web üzerinde yaptığım araştırmalarla desteklemeyi daha uygun buldum.
***********************
Kitap üç ana bölümden oluşmakta:
I. Hayır ve Şer, İyi ve Kötü
II. Suç, Kara Vicdan ve Benzerleri
III. Çileci İdeallerin Anlamı
***********************
BİRİNCİ BÖLÜM
Nietzsche, ilk bölümde “efendi ahlâkı” ve “köle ahlâkı” şeklinde bir ahlâk sınıflandırması yapar. Buna göre:
Efendi ahlakı; soyluların, güçlü, yaratıcı ve yüksek özgüvenli kişilerin değer yargılarından oluşur. “İyi” onların güçlü ve asil yanlarının bir göstergesidir.
Köle ahlâkı ise; Ezilen ve güçsüzlerin, yani zayıfların efendilerine duydukları kinin tepkisel bir yansıması olarak “ahlâklaştırdığı” değer yargılarını ifade eder. Bu değerler sisteminde güçlü olan “kötü”, ezilen ise “iyi”dir.
Yazara göre Hıristiyanlık, “köle ahlâkı”nın vücut bulmuş halidir.
***********************
İKİNCİ BÖLÜM
Yazar bu bölümde vicdan, ceza, suç gibi kavramların kökenini ele alır. Bu bağlamda, suç ve ceza kavramları başlangıçta ahlâkî bir anlam taşımayıp, alacaklı ve borçlu ilişkisinden kaynaklanan maddi bir ilişkiden ibarettir. (Buna göre; insan, ilkel dönemde efendisine borçlu olduğu için acı çekmiş, cezalandırılmış, bu acı deneyimi içselleştikçe “suçluluk” ve “vicdan” kavramı ortaya çıkmış, Hristiyanlık da bu içselleştirilmiş suçu “Tanrı’ya karşı günah” biçiminde kutsallaştırmıştır.)
“Kötü vicdan”ın kaynağı ise, toplumsallaşma sürecinde içgüdüleri (dışarıya yöneltilemeyen saldırganlık dürtüsü) baskılandığı için, kendi kendine işkence eden ve acı çeken insandır.
Bu içe dönen zulüm içgüdüsü, kendisini günahkârlık ve "Tanrı'ya karşı işlenen suç" olarak ifade eden kötü vicdanı yaratır.
***********************
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Nietzsche, kitabın son bölümünde, din adamlarının, filozofların ve bilim insanlarının, yaşamı değersizleştirip anlamı “öte dünyaya” taşımış oldukları savını ortaya atar. Bu, yazara göre, yaşamı onaylamayan bir tutumdur ve nihilizmin köküdür.
Ancak Nietzsche çileci yaklaşımı tümden reddetmeyip, bunun yerine, onun “yaratıcılığa dönüştürülmesi” gerektiği düşüncesini savunur.
***********************
Sonuç olarak, Nietzsche’yi ve düşünce yapısını anlamak için tek başına yeterli doneleri -bana göre- içermeyen, ilave okumalar gerektiren, Nietzsche’ye başlamak için ise doğru seçenek olmayan bir eser.
Felsefe ve sosyal bilimler alanında daha aktif, konuya daha aşina olan okurlar için farklı durumlar söz konusu olabilir.
***********************
NOTLAR:
İlave/çapraz/derinlikli okuma için yararlanılabilecek bağlantılar:
medium.com/@ihsankaanterma...
acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handl...
Bu kitaba ait klasik ve çağdaş değerlendirmeler içeren benzer kitaplar:
Gilles Deleuze – Nietzsche ve Felsefe,
Michel Foucault – Hapishanenin Doğuşu,
Walter Kaufmann – Nietzsche: Philosopher, Psychologist, Antichrist,
Ahmet İnam – Nietzsche ve Ahlâkın Eleştirisi,
Max Scheler – Ressentiment Üzerine
·
201 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.