Küçük ağa romanı 1.dünya savaşı sonrası savaşı kaybeden Osmanlı devletinin
otoritesini kaybetmesi üzerine yaşanan toplumsal değişikleri anlatıyor.Küçük
Ağa
Toplumdaki yeni bir hareketin Kuvayımilliyenin ortaya çıkışı ile toplumsal
değişmenin gerçekçi bir uslup ile aktarıldığı romandır
Romanın başlangıcı Kitabın ana karakterlerinden birisi olan Çolak Salih'in
Arabistan cephesi dönüşü ile başlıyor . Çolak Salih cephe de sağ kolunu , sağ kulağının
yarısını ve yüzündeki ağır yara ile dönmüştür . Hayatın onun için bittiğini
böyle yarım gitmektense hiç gitmemenin daha iyi olacağını düşünür .
Kitabın bu kısmında Gavur Mahallesinde yaşayan Ermeni toplumunun Savaş kayıp
edildikten sonra nasıl farklı bir kişiliğe büründükleri de yansıtılıyor ( Tarık
Buğra burada Salih aracılığıyla şu sözleri dile getiriyor . '' Salih ve
binlerce Salih sınırlar da kol bacak bırakır ,meslek , zenaat bırakırken
Niko ve Nikolar usta olmuş dükkanlar açmış ,bahçeler satın almışlardı'')
(NE GÜZEL TASVİR)
Çolak Salih'in Akşehir'e varışı ile Ermeni arkadaşı Niko ile karşılaşması
anlatılıyor . Gavur mahallesindeki insanlar savaş sonrası refah haldeyken
Akşehir insanın ne denli yokluk içinde olduğu kitap da anlatılan hususlardandır
Daha sonra romanın diğer ana karakterlerinden olan Mehmet Reşid diğer adıyla
(İstanbullu hoca )'nın Akşehir'e atanması ile oluşan hususlar anlatılmaktadır
İstanbullu hoca Osmanlı payitahtına savunmaktadır her cuma vaazı vb hususlar da
bunu dillendirmektedir . Kuvvayı milliye hareketlenmesini destekleyen Akşehir'deki
Doktor Haydar Bey ve bazı kişiler bu durumdan son derece rahatsızlardır.
İstanbullu Hoca'nın Cuma vaazlerinde Osmanlı Payitahtını övüp halkı Kuvvayımilliyecilere
karşı doldurmaktadır.Cami de bunun tartışmaları olur . Kuvvayımilliyeciler
hocayı fikrini değiştirmesi üzerine son defa uyarırlar . Fakat hoca fikrinden caymaz
Bunun üzerine Ankara'dan Hoca için 'vur emri ' çıkarılır .Bunun haberini alan hoca
Kaçarak Çakısaraylı'ya sığınır .Kuvvayı milliyeciler çeteyi sıkıştırlar İstanbullu hoca
Bu kısımdan sonra Mehmet Reşit (İstanbullu Hocanın ) nasıl Küçük ağa olduğu
Çolak Salih'e Hocayı yakalama emri verilmesi üzerine yakalamak üzere yola çıkması
Hocayı bulup onunla konuşması üzerine Küçük Ağa'nın Kuvayımilliye hareketinin
haklılığını kavramış olması ve Çolak Salih'in de onunla konuşması ile taraf değiştirmesini Kuvvayımilliyeci oluşunu anlatır Küçük ağa romanı .
Son olarak kitabın 388.sayfasında yazılan bir cümle ile bitirmek istiyorum
'İyi yetişmemiş insanların ülkesinde düzen bir bozuldu mu ;
mağara devri , taş devri hortluyor . Bu bütün tarih boyunca böyle olmuş , böyle de gidecek. ''