İnsanları qılıncla yox inancla idarə etmək daha asandır.
Vladimir Bartol 
Fedailerin Kalesi Alamut
Vladimir Bartolun “Alamut” romanı mənim üçün sadəcə bir tarixi əsər deyil, insan düşüncəsinin, inancın və azadlığın necə asanlıqla idarə oluna biləcəyini göstərən dərin bir fəlsəfi dərs idi. Kitabı oxuduqca bir tərəfdən orta əsr Şərqinin qaranlıq, sirli atmosferinə düşür, digər tərəfdən özümə suallar verirdim: insan nəyə inanmalıdır? Həqiqət varmı, yoxsa o da yaradılmış bir illüziyadır?
Əsərin mərkəzində dayanan şəxs — Hasan Sabbah — mənim üçün həm bir dahidir, həm də ən təhlükəli zalım. O, Alamut qalasında silahla yox, sözlə, inancla, aldatma ilə imperiya qurur. Onun məqsədi insanın bədəninə deyil, zehni azadlığına sahib olmaqdır. Hasan Sabbah anlayır ki, bir insanın ağlına girdinsə, onun üzərində əbədi hakim ola bilərsən.
İdeologiyanın gücü və azadlığın illüziyası
Romanı oxuyarkən məni ən çox düşündürən cəhət Hasan Sabbahın qurduğu ideoloji sistem idi. O, insanın əlindən azadlığını alır, sonra ona “həqiqət” adı altında saxta azadlıq qaytarır. İnsan artıq düşünmür, sadəcə inanır. Bu, insanı itaətkar, amma xoşbəxt edir.
Hasan Sabbah deyirdi:
“Heç nə həqiqət deyil, hər şey icazəlidir.”
Bu cümlə kitabın ürəyidir. Mənim üçün bu sözlər həm azadlığın, həm də məhvin simvoludur. Çünki əgər heç nə həqiqət deyilsə, deməli, yalan da həqiqət ola bilər. İnsan artıq öz vicdanına deyil, onu inandırana inanır.
Bu prinsip üzərində qurulan hər ideologiya güclüdür, amma qorxuludur. Hasan Sabbah insanı azad etmir, əksinə, onun beynini elə idarə edir ki, o, əsarətini azadlıq sanır.
Qadın və şərab – inancın silahları
Bartol əsərdə qadın və şərabı təsadüfi seçmir. Hasan Sabbah bu iki gücü insanın ən dərin instinktlərinə toxunmaq üçün istifadə edir.
O, gənc fidailəri qadınların qucağına, şərabın sərxoşluğuna salır, sonra onlara deyir ki, “bu cənnət idi — şəhid olsanız, yenidən oraya dönəcəksiniz.”
Bu səhnələr mənim üçün ən sarsıdıcı hissələr idi. Çünki burada insanın imanının necə manipulyasiya olunduğu açıq görünür.
Hasan Sabbah inamı, sevgi və istəyi öz məqsədinə çevrir.
Qadın və şərab burada sadəcə zövq deyil, aldanışın, saxta xoşbəxtliyin rəmzləridir.
Hasan Sabbah – dahilik və zalımlıq arasında
Hasan Sabbahı oxuduqca ona həm heyran qalır, həm də ondan iyrənirdim.
O, insan təbiətini elə dəqiq tanıyır ki, sanki Tanrının yerinə keçib.
Amma bu Tanrı insanı xilas etmir — onu yalan cənnətlərə göndərir.
Hasan Sabbah üçün məqsəd vasitəni tamamilə doğruldur. O, inancları, dini, mənəviyyatı silah kimi istifadə edir.
Əsərdə onun dahiliyi ilə zalımlığı bir-birinə qarışır. O, ağlı ilə yüksəlir, amma mərhəmətini itirir.
Onun qurduğu sistemdə düşünən insan təhlükədir, inancla hərəkət edən isə xilaskardır.
İbn Tahir – şübhənin oyanışı
İbn Tahir obrazı mənim üçün əsərin vicdanıdır.
O, əvvəl Hasan Sabbaha kor-koranə inanır, amma zamanla şübhə etməyə başlayır.
Onun “cənnətə” gedib sonra oradan qovulması mənəvi oyanışın simvoludur.
Çünki o anlayır ki, gördüyü hər şey bir illüziyadır — onun “imanı” əslində Hasan Sabbahın yaratdığı teatrdır.
İbn Tahir mənə öyrətdi ki, bəzən insanın həqiqətə çatması üçün əvvəl inanmalı, sonra isə şübhə etməyi öyrənməlidir.
Bartol sanki bu obrazla demək istəyir:
“Azadlıq şübhə ilə başlayır.”
Səlcuqların süqutu və Alamutun mənası
Hasan Sabbahın dövründə Səlcuq imperiyası parçalanırdı.
Məlikşahın ölümü ilə dövlətin birliyi dağıldı və yeni ideologiyalar, məzhəblər ortaya çıxdı.
Bartol bu tarixi fonu sadəcə siyasi hadisə kimi yox, bir ideoloji boşluq dövrü kimi göstərir.
Hasan Sabbah da məhz bu boşluqdan istifadə edərək öz “dövlətini” — yəni fikir üzərində qurulmuş imperiyasını yaratdı.
Bu, mənə bugünkü dünyanı xatırladır.
İnsanlar yenə eyni şəkildə ideologiyaların, siyasətin, inanc sistemlərinin arasında yönləndirilir.
Hasan Sabbah dəyişdi, amma onun metodu dəyişmədi.
Assassin’s Creed və “Alamut” – eyni fəlsəfənin iki forması
Mən “Assassin’s Creed” oyununu oynayanda oradakı gizli qardaşlığın fəlsəfəsi mənə çox tanış gəlmişdi.
Sonradan öyrəndim ki, bu oyun məhz Vladimir Bartolun “Alamut” romanından ilham alıb.
Oyundakı “Heç nə həqiqət deyil, hər şey icazəlidir” devizi birbaşa Hasan Sabbahın sözləridir.
Assassin’s Creed dünyasında asasinslər hakimiyyətə, kilsəyə, tiranlığa qarşı mübarizə aparırlar, amma onların metodu da Sabbahınkı kimidir — gizlilik, inanc və manipulyasiya.
Hər iki dünyada məqsəd eynidir:
insanları öz “həqiqətinə” inandırmaq.
Lakin oyun bu ideyanı bir az fərqli göstərir — orada bu cümlə azadlıq və fərdi düşüncə anlamında işlədilir.
Bartolda isə bu, idarəetmənin və yalanın aləti kimi göstərilir.
Yəni Assassin’s Creed, Bartolun qurduğu fəlsəfəni bir növ “azadlıq simvoluna” çevirmiş versiyadır.
Bu iki versiya arasında fərq budur:
• Bartolun Alamutunda “Heç nə həqiqət deyil” – insanın aldanışıdır.
• Assassin’s Creed-də “Heç nə həqiqət deyil” – insanın azad düşüncəsidir.
Nəticə – Həqiqət, azadlıq və illüziya
“Alamut” mənə öyrətdi ki, insanın ən böyük düşməni kənardakı tiran deyil — onun beynindəki yanlış inancdır.
Hasan Sabbahın yaratdığı cənnət bir yalandan ibarət idi, amma bu yalan insanların həyatına mənalı görünürdü.
Romanı bitirəndə düşündüm ki, bəlkə də insan bəzən yalanla yaşamağı, həqiqətlə ölməyə üstün tutur.
Amma məncə, azadlıq yalnız şübhə, düşüncə və öz həqiqətini axtarmaqla mümkündür.
Hasan Sabbah öz dövründə insanlara cənnəti göstərdi, amma onların ruhlarını əsir etdi.
Bartol isə bu əsərlə bizə xəbərdarlıq etdi:
“Əgər düşünməyi dayandırsan, səni idarə edən bir Alamut həmişə tapılacaq.”
Vladimir Bartol Fedailerin Kalesi Alamut
Vladimir Bartolun “Alamut” romanı mənim üçün sadəcə bir tarixi əsər deyil, insan düşüncəsinin, inancın və azadlığın necə asanlıqla idarə oluna biləcəyini göstərən dərin bir fəlsəfi dərs idi. Kitabı oxuduqca bir tərəfdən orta əsr Şərqinin qaranlıq, sirli atmosferinə düşür, digər tərəfdən özümə suallar verirdim: insan nəyə inanmalıdır? Həqiqət varmı, yoxsa o da yaradılmış bir illüziyadır?
Əsərin mərkəzində dayanan şəxs — Hasan Sabbah — mənim üçün həm bir dahidir, həm də ən təhlükəli zalım. O, Alamut qalasında silahla yox, sözlə, inancla, aldatma ilə imperiya qurur. Onun məqsədi insanın bədəninə deyil, zehni azadlığına sahib olmaqdır. Hasan Sabbah anlayır ki, bir insanın ağlına girdinsə, onun üzərində əbədi hakim ola bilərsən.
İdeologiyanın gücü və azadlığın illüziyası
Romanı oxuyarkən məni ən çox düşündürən cəhət Hasan Sabbahın qurduğu ideoloji sistem idi. O, insanın əlindən azadlığını alır, sonra ona “həqiqət” adı altında saxta azadlıq qaytarır. İnsan artıq düşünmür, sadəcə inanır. Bu, insanı itaətkar, amma xoşbəxt edir.
Hasan Sabbah deyirdi:
“Heç nə həqiqət deyil, hər şey icazəlidir.”
Bu cümlə kitabın ürəyidir. Mənim üçün bu sözlər həm azadlığın, həm də məhvin simvoludur. Çünki əgər heç nə həqiqət deyilsə, deməli, yalan da həqiqət ola bilər. İnsan artıq öz vicdanına deyil, onu inandırana inanır.
Bu prinsip üzərində qurulan hər ideologiya güclüdür, amma qorxuludur. Hasan Sabbah insanı azad etmir, əksinə, onun beynini elə idarə edir ki, o, əsarətini azadlıq sanır.
Qadın və şərab – inancın silahları
Bartol əsərdə qadın və şərabı təsadüfi seçmir. Hasan Sabbah bu iki gücü insanın ən dərin instinktlərinə toxunmaq üçün istifadə edir.
O, gənc fidailəri qadınların qucağına, şərabın sərxoşluğuna salır, sonra onlara deyir ki, “bu cənnət idi — şəhid olsanız, yenidən oraya dönəcəksiniz.”
Bu səhnələr mənim üçün ən sarsıdıcı hissələr idi. Çünki burada insanın imanının necə manipulyasiya olunduğu açıq görünür.
Hasan Sabbah inamı, sevgi və istəyi öz məqsədinə çevrir.
Qadın və şərab burada sadəcə zövq deyil, aldanışın, saxta xoşbəxtliyin rəmzləridir.
Hasan Sabbah – dahilik və zalımlıq arasında
Hasan Sabbahı oxuduqca ona həm heyran qalır, həm də ondan iyrənirdim.
O, insan təbiətini elə dəqiq tanıyır ki, sanki Tanrının yerinə keçib.
Amma bu Tanrı insanı xilas etmir — onu yalan cənnətlərə göndərir.
Hasan Sabbah üçün məqsəd vasitəni tamamilə doğruldur. O, inancları, dini, mənəviyyatı silah kimi istifadə edir.
Əsərdə onun dahiliyi ilə zalımlığı bir-birinə qarışır. O, ağlı ilə yüksəlir, amma mərhəmətini itirir.
Onun qurduğu sistemdə düşünən insan təhlükədir, inancla hərəkət edən isə xilaskardır.
İbn Tahir – şübhənin oyanışı
İbn Tahir obrazı mənim üçün əsərin vicdanıdır.
O, əvvəl Hasan Sabbaha kor-koranə inanır, amma zamanla şübhə etməyə başlayır.
Onun “cənnətə” gedib sonra oradan qovulması mənəvi oyanışın simvoludur.
Çünki o anlayır ki, gördüyü hər şey bir illüziyadır — onun “imanı” əslində Hasan Sabbahın yaratdığı teatrdır.
İbn Tahir mənə öyrətdi ki, bəzən insanın həqiqətə çatması üçün əvvəl inanmalı, sonra isə şübhə etməyi öyrənməlidir.
Bartol sanki bu obrazla demək istəyir:
“Azadlıq şübhə ilə başlayır.”
Səlcuqların süqutu və Alamutun mənası
Hasan Sabbahın dövründə Səlcuq imperiyası parçalanırdı.
Məlikşahın ölümü ilə dövlətin birliyi dağıldı və yeni ideologiyalar, məzhəblər ortaya çıxdı.
Bartol bu tarixi fonu sadəcə siyasi hadisə kimi yox, bir ideoloji boşluq dövrü kimi göstərir.
Hasan Sabbah da məhz bu boşluqdan istifadə edərək öz “dövlətini” — yəni fikir üzərində qurulmuş imperiyasını yaratdı.
Bu, mənə bugünkü dünyanı xatırladır.
İnsanlar yenə eyni şəkildə ideologiyaların, siyasətin, inanc sistemlərinin arasında yönləndirilir.
Hasan Sabbah dəyişdi, amma onun metodu dəyişmədi.
Assassin’s Creed və “Alamut” – eyni fəlsəfənin iki forması
Mən “Assassin’s Creed” oyununu oynayanda oradakı gizli qardaşlığın fəlsəfəsi mənə çox tanış gəlmişdi.
Sonradan öyrəndim ki, bu oyun məhz Vladimir Bartolun “Alamut” romanından ilham alıb.
Oyundakı “Heç nə həqiqət deyil, hər şey icazəlidir” devizi birbaşa Hasan Sabbahın sözləridir.
Assassin’s Creed dünyasında asasinslər hakimiyyətə, kilsəyə, tiranlığa qarşı mübarizə aparırlar, amma onların metodu da Sabbahınkı kimidir — gizlilik, inanc və manipulyasiya.
Hər iki dünyada məqsəd eynidir:
insanları öz “həqiqətinə” inandırmaq.
Lakin oyun bu ideyanı bir az fərqli göstərir — orada bu cümlə azadlıq və fərdi düşüncə anlamında işlədilir.
Bartolda isə bu, idarəetmənin və yalanın aləti kimi göstərilir.
Yəni Assassin’s Creed, Bartolun qurduğu fəlsəfəni bir növ “azadlıq simvoluna” çevirmiş versiyadır.
Bu iki versiya arasında fərq budur:
• Bartolun Alamutunda “Heç nə həqiqət deyil” – insanın aldanışıdır.
• Assassin’s Creed-də “Heç nə həqiqət deyil” – insanın azad düşüncəsidir.
Nəticə – Həqiqət, azadlıq və illüziya
“Alamut” mənə öyrətdi ki, insanın ən böyük düşməni kənardakı tiran deyil — onun beynindəki yanlış inancdır.
Hasan Sabbahın yaratdığı cənnət bir yalandan ibarət idi, amma bu yalan insanların həyatına mənalı görünürdü.
Romanı bitirəndə düşündüm ki, bəlkə də insan bəzən yalanla yaşamağı, həqiqətlə ölməyə üstün tutur.
Amma məncə, azadlıq yalnız şübhə, düşüncə və öz həqiqətini axtarmaqla mümkündür.
Hasan Sabbah öz dövründə insanlara cənnəti göstərdi, amma onların ruhlarını əsir etdi.
Bartol isə bu əsərlə bizə xəbərdarlıq etdi:
“Əgər düşünməyi dayandırsan, səni idarə edən bir Alamut həmişə tapılacaq.”25 Gösterim
Yorumlar
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.