Batı Eleştirisinin Sınırları
Göğü Delen Adam adlı kitap, Batı uygarlığının değerlerini bir Polinezya yerlisinin ağzından eleştiren, ironik ve yer yer şiirsel bir anlatı sunar. Kitabın yazarı Avrupalıdır; ancak anlatıcı sesi, “Papalagi” adını verdikleri beyaz insana dışarıdan bakan bir Samoalı olarak kurgulanmıştır. Bu tersine bakış, Batı’nın modernlik, mülkiyet, zaman, teknoloji gibi kavramlarını sarsıcı biçimde sorgular.
Ancak kitabın bu eleştirel tonunda tek yönlülük dikkat çeker. Papalagi’ler yalnızca olumsuzluklarıyla anlatılır; onların dünyasında huzur, bilgelik veya ruhani arayışa dair neredeyse hiçbir olumlu yan bırakılmaz. Bu da eserin eleştirisini “yapıcı” bir sorgulamadan çok, tek taraflı bir yergiye dönüştürür. Okur, yer yer kendini bir bilgenin düşüncelerini değil, yaşlı bir dindarın “biz şükür ki onlar gibi değiliz” minvalinde vaazlarını dinliyormuş gibi hisseder.
Burada 
Hermann Hesse ile bir benzerlik kurulabilir. Nitekim kitabın sonunda yazarın gerçekten Hesse ile dostluk kurduğunu öğreniyoruz. Hesse’nin Siddhartha’sında Doğu’nun ruhani derinliği, Batı’nın tinsel boşluğuna karşı bir olumlama olarak anlatılırken, Göğü Delen Adam tam tersi bir tavırla sadece reddedişe odaklanır. Hesse, Doğu’yu idealize ederken bile bir içsel denge arar; oysa burada “biz doğruyuz, onlar yanlış” gibi keskin bir ikiliğin sınırında kalınır.
Belki de bu fark, anlatının doğasında gizlidir: Hesse bireyin içsel yolculuğunu anlatır, Göğü Delen Adam ise bir kültürün dışarıdan yargısını. Birinde öğrenme ve dönüşüm, diğerinde ise yabancıya tepki vardır. Bu nedenle, Avrupa’yı ilk kez “egzotik” bir yer gibi sunması ilgi çekici olsa da, bu egzotizmin sadece negatif bir merak üzerinden kurulması eseri tek boyutlu hale getirir.
Hermann Hesse ile bir benzerlik kurulabilir. Nitekim kitabın sonunda yazarın gerçekten Hesse ile dostluk kurduğunu öğreniyoruz. Hesse’nin Siddhartha’sında Doğu’nun ruhani derinliği, Batı’nın tinsel boşluğuna karşı bir olumlama olarak anlatılırken, Göğü Delen Adam tam tersi bir tavırla sadece reddedişe odaklanır. Hesse, Doğu’yu idealize ederken bile bir içsel denge arar; oysa burada “biz doğruyuz, onlar yanlış” gibi keskin bir ikiliğin sınırında kalınır.
Belki de bu fark, anlatının doğasında gizlidir: Hesse bireyin içsel yolculuğunu anlatır, Göğü Delen Adam ise bir kültürün dışarıdan yargısını. Birinde öğrenme ve dönüşüm, diğerinde ise yabancıya tepki vardır. Bu nedenle, Avrupa’yı ilk kez “egzotik” bir yer gibi sunması ilgi çekici olsa da, bu egzotizmin sadece negatif bir merak üzerinden kurulması eseri tek boyutlu hale getirir.·
39 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.