Robinson Crusoe – Uygarlığın Sessiz Yankısı
Daniel Defoe’nun Robinson Crusoe’su, bir macera romanından çok daha fazlasıdır; insanın doğayla baş başa kaldığında kendini yeniden inşa edişinin alegorisidir. 1719’da yayımlanmasına rağmen, bugün hâlâ bireyin yalnızlıkla ve hayatta kalma içgüdüsüyle sınandığı her anın aynası gibidir.
Romanın merkezinde, uygarlığın tüm konforlarından koparak bir adada tek başına yaşamayı öğrenen Robinson vardır. Başlangıçta korku, pişmanlık ve çaresizlik hâkimdir; ama zamanla doğayı kontrol altına alır, düzen kurar, tarım yapar, kendi “mini uygarlığını” yaratır. Defoe burada aslında dönemin İngiliz sömürgeci zihniyetini de yansıtır: Crusoe, adayı “kendi mülkü” olarak görür, “Cuma”yı “ehlileştirir” ve adada Tanrı’nın düzenini temsil eden bir “medeniyet çekirdeği” kurar.
Bu yönüyle roman, yalnızlığın değil, aynı zamanda “insanın Tanrı rolünü üstlenme” arzusunun hikâyesidir. Ancak Defoe’nun kalemi, bu arzuya körü körüne övgü sunmaz. Robinson’un iç monologlarında sık sık bir vicdan muhasebesi, bir suçluluk izi vardır. Kaderine boyun eğip Tanrı’ya şükrettiği anlarla, yeniden bir “efendi” olmaya yöneldiği anlar arasında gidip gelir.
Robinson Crusoe, modern bireyin doğuşuna dair ilk romanlardan biridir. İnsan, doğa karşısında ne kadar güçlü olabilir? Uygarlık bir gereklilik midir, yoksa yalnız kaldığında da insan kendi iç düzenini bulabilir mi? Defoe’nun adasında bu sorular yankılanır durur.
Son sayfayı kapattığınızda, denizden çok kendi içinizin derinliklerine bakarsınız.
Çünkü aslında hepimiz, bir yerlerde kendi ıssız adamızın kıyısında yürüyen Robinson’larız.
23 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.