Yıllarca lise edebiyat derslerinde Türk Edebiyatının ilk psikolojik romanı diye anlatıldı bize. Anlatıldı ve geçildi. Yazık! Oysa okuyunca anlıyor ki insan, tek cümleyle anlatılamayacak bir kitapla karşı karşıya. Merkezine aşkı alan ama asıl derdi aşk olmayan, isyan ve itaat arasında sıkışan düşünceleri, kadın erkek ilişkilerine dair dönemin görüşlerini, kendini feda edecek yüce bir şey arama isteğini, pek tabi varoluşçu bir açıdan bakarsak hayatın amacını bulma isteğini ve bunun gibi daha birçok konuyu içeren kapsamlı bir romanla karşı karşıyayız. '' O zaman kadere boyun eğmede bir zafer değilse bile bir güzellik, en çok da bir rahat bulunduğunu anlıyordu. Halbuki hayata karşı isyan, insanı hatta raahattan mahrum bırakıyor, felaketten felakete değil, sefaletlere hatta rezletlere atıyor, pislik içinde bile çalkalıyordu''(s.298). Kitapta geçen bu cümleler aslında tartışılmak istenen konunun özeti gibi. istek ve arzular(id) ile toplumsal beklentilerin(süperego) çatışması. O güne kadar mutluluğunu, isteklerini, düşüncelerini sorgulamadan, deyim yerindeyse kendi güvenli alanının dışına çıkmadan itaatkar bir evlilik hayatı yaşayan Suat, kocasının yakın arkadaşı Necip'e aşık olur. Ama bu öyle bir aşktır ki, sevmek ve sevilmek, heyecan ve tutkunun da ötesine kadına yani Suat'a kendi benliğinin silinmişliğini hatırlatır. Yıllarca kocasına itaat etmiş, onun isteklerini öncelemiş, ilişkide çoğu zaman kocasına göre şekil almış Suat, bunun pişmanlığını Necip ile olan gizli ilişkide fark eder. Bu öyle bir ilişkidir ki, tensel temastan uzak, bakışmalar ve içsel sorgulamalarla büyüyen, içine çektiği kadın ve erkeği yani Suat ve Necip'i bambaşka bir varoluş haline yücelten, yeni bir yaşam görüşünü öğreten ruhsal durumdur. ''Zannediyorum ki, hayatım çoğalıyor'' diyen Necip aslınd tam olarak bunu ifade etmiştir. Kısacası bu romana basit bir aşk romanı olarak bakmak en basit tabiriyle budalalık olur. Lise edebiyat derslerinde saadece adı anılarak geçilmesinin ne büyük bir eksiklik yaratttığını yetişkinlik döneminde fark ediyor insan. İyi okumalar
Mehmet RaufEylül