Tolstoy sadeliği Hardy pastorallağı walden netliği
İnsanın kendine ait en sade mekânı nasıl inşa edebileceğini gösteren yumuşak, içe doğru kıvrılan bir metin. Thomas Hardy’nin Çılgın Kalabalıktan Uzakta romanındaki kırsal atmosfer nasıl insanın ruhunu yavaşlatıyorsa, Walden da aynı dinginliği bambaşka bir boyutta sunuyor: dünyadan geri çekilmek değil, dünyayı yeni bir açıdan yeniden görmek.Kitabı özel kılan şey, hissettiğim o “soft” yapı. Walden aşırı iddialı ya da didaktik olmakla değil, mimarisinin yalınlığıyla konuşuyor. Her bölüm, tıpkı bir kulübenin tahtaları gibi birbirine sade ama sağlam şekilde eklenmiş. Yazar neyin gerekli olduğunu çok net biliyormuş gibi yazıyor; fazlalıkları bilerek, bilinçli bir incelikle atlıyor. Bu yüzden kitap, okura asla ağırlık vermeyen; aksine okudukça açılan, genişleyen bir alan yaratıyor.Bu yumuşaklık, Platon’un mağarasından çıkış fikrine bile yeni bir ton kazandırıyor. Platon’un keskin aydınlanma sahnesi, Thoreau’da daha yavaş, daha sızarak ilerleyen bir aydınlığa dönüşüyor. Walden’ın mimarisi öyle düzenli ki, okuyucu bir anda değil; adım adım, yürüdükçe, durdukça, kalbi yavaşladıkça“ışığın” farkına varıyor. Sanki yazar , “gözün alışsın” der gibi çok net, çok sakin konuşuyor.
Tolstoy’un Thoreau’ya duyduğu hayranlığın nedeni de burada yatıyor:Thoreau’nun berraklığı.
Tolstoy’un derin iç muhasebesi, Thoreau’nun bu sade mimarisinde bir zemine kavuşuyor. Walden’ın sayfalarında, Tolstoy’un aradığı türden bir içtenlik var: gösterişsiz, dürüst ve güçlü.
Doğa ise tüm bu yapı içinde yalnızca bir dekor değil; insanın kendi iç ritmiyle uyumlayan bir nefes. Gölün yüzeyindeki titreşim, bir kuşun anlık dokunuşu, toprağın kokusu… Thoreau anlatırken hiç acele etmiyor; hiçbir şeyi abartmıyor. İşte bu yüzden kitap “soft”:Doğa yüksek sesle değil, fısıldayarak konuşuyor.
Benim özellikle kitabın sonuna doğru çok etkilenmen de şaşırtıcı değil. Çünkü Walden’ın mimarisi tam orada tamamlanıyor son sayfalara geldiğinde sanki Thoreau’nun kurduğu küçük kulübe artık zihninde de inşa olmuş gibi hissediyor. Başta sadece bir kaçış gibi görünen şey, sonunda bir “dönüş”e dönüşüyor:Doğaya değil, kendine.
Walden bu yüzden kolay okunur ama kolay unutulmaz.
Soft ama etkili.
Sade ama son derece net.
Küçük bir kulübe gibi mütevazı; ama içinde taşıdığı düşünce, ormanın kendisi kadar derin ve tabi gün batımları, ve eklemek istedim Thomas Hardy’nin kırsal atmosferini de hatırlatıyor. Hardy’nin romanlarında doğa nasıl insanın kaderini usul usul belirliyorsa, Thoreau’da da doğa insanın iç ritmini yeniden ayarlayan bir rehbere dönüşüyor. İkisi arasında görünmez bir köprü var: Hardy doğayı duyguların diliyle konuşurken, Thoreau doğayı düşüncenin diliyle anlatıyor. Ama ikisinde de ortak olan şey, insanın kalabalıklardan uzaklaştığında kendine yaklaşması. Bu yüzden Walden’ın sayfalarını kapatırken Hardy’nin pastoral dinginliği zihne eşlik ediyor; Thoreau’nun netliği ise bu atmosferi hem “soft” hem de şaşırtıcı derecede berrak kılıyor. Böylece kitap, yalnızca bir doğa deneyimi değil, insanın kendini yeniden kurduğu sessiz bir mimariye dönüşüyor.
·
345 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.