Hurafelerin Gölgesinde Bir Trajedi1000Kitap
Utanarak söylüyorum ki, Cadı ile tanışmam romanla değil, geçen yıl çekilen sinema uyarlamasıyla oldu. Filmin karanlık atmosferi, ritmi ve gerilim unsurunu ustaca yükselten sahneleri ilgimi çekince, hikâyenin asıl kaynağına dönmek ve romanı okumak istedim. Doğal olarak film ile kitap aynı etkiyi bırakmıyor; çünkü sinema izleyiciyi anında yakalamak için dramatik abartılara, ek sahnelere ve görsel manipülasyonlara daha kolay başvurabiliyor. Kitap ise çok daha sakin, çok daha ölçülü ve dönemin atmosferine sadık bir anlatıma sahip.
Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın dili, günümüz Türkçesine kıyasla daha ağır, daha arkaik bir yapıda. Bu durum okuru zorlayacak kadar değil ama modern dile alışan biri için zaman zaman yavaşlatıcı bir etki yaratıyor. Buna rağmen anlatım hiçbir şekilde kötü ya da dağınık değil; aksine, yazarın döneminin toplumsal yapısını birebir yansıtan özgün bir dille yazdığı çok belli. Filmin bıraktığı yoğun görsel etkinin kitapta aynı biçimde karşılık bulmaması da doğal — çünkü romanın gücü sinematik sahnelerden değil, toplumsal hicivden ve dönemin sosyolojik gerçekliğini kurduğu detaylardan geliyor.
Romanın olay örgüsü Hüseyin Rahmi’nin klasik çizgisini takip ediyor: fantastik ile gerçeklik iç içe geçiyor; mahalle kültürü, dedikodu, batıl inançlar, hurafeler ve bu inançların toplum üzerindeki baskısı eleştirel bir tonda işleniyor. Kurgu çok katmanlı bir edebi yapı sunmuyor belki, fakat dönemin zihniyetini, mahalle psikolojisini ve kadın–erkek ilişkilerindeki dengesizliği net bir şekilde yansıtıyor. Bu yönüyle hem toplumsal eleştiri hem de dönem panoraması niteliği taşıyor.
Karakterlerin büyük kısmı yüzeysel çizilmiş; bu Hüseyin Rahmi’nin tipik tercihlerinden biri. Ancak ana karakter, toplumsal baskıların biçimlendirdiği, hurafelerin yönlendirdiği, zayıflıklarıyla ve kararsızlıklarıyla yaşayan bir figür olarak karşımıza çıkıyor. Tam da bu nedenle gerçek hayattaki insan zaaflarını yansıtan tarafıyla sahici duruyor. Yan karakterlerin daha yüzeysel oluşu ise romanın toplumsal karikatür yönünü besliyor; çünkü Hüseyin Rahmi karakterleri birey olarak değil, dönemin sosyal tiplerini temsil eden figürler olarak kullanıyor.
Cadı, sinema uyarlamasındaki dinamizmi birebir taşımıyor olabilir; ancak romanın asıl değeri, dramatik sahnelerde değil, toplumun hurafelerle örülü karanlık tarafına ayna tutmasında yatıyor. Mahalle baskısının, söylentilerin ve bilinmeyen korkusunun insan üzerindeki yıkıcı etkisini başarıyla gösteriyor. Bu açıdan roman hem kültürel bir belge hem de sosyal psikoloji açısından değerli bir okuma sunuyor.
Genel olarak Cadı, filmi kadar çarpıcı bir görsellik sunmasa da dönemin atmosferini ustalıkla kuran, toplumsal zaafları hicveden, Türk edebiyatı klasiklerinin ruhunu taşıyan okunabilir bir eser. Klasikleri tanımak, dönemin insanını anlamak veya farklı bir edebî tat aramak isteyenler için kesinlikle şans verilebilir bir roman.
·
66 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.