Körlüğün İçinde Görmek: Saramago’nun İnsana Tuttuğu Acımasız Ayna
José Saramago’nun Körlük adlı romanı, yalnızca bir salgın anlatısı değil; insanlık durumuna dair karanlık, sarsıcı ve rahatsız edici bir vicdan muhasebesidir. İlk bakışta bir distopya gibi okunabilecek bu eser, aslında geleceği değil, tam da bugünü anlatır. Saramago, “beyaz körlük” metaforuyla insanın görme yetisini değil, görme iddiasını elinden alır. Çünkü romanda kaybolan göz değil, ahlaktır; çürüyen beden değil, vicdandır.
Roman, isimsiz bir şehirde, nedensiz ve hızla yayılan bir körlük salgınıyla başlar. Körlük karanlık değil, paradoksal biçimde “beyaz”dır. Bu tercih, Saramago’nun en çarpıcı alegorilerinden biridir: İnsanlar karanlıkta değil, aşırı bir aydınlığın içinde kör olurlar. Bu, bilginin, teknolojinin, modernliğin ve sözde ilerlemenin ortasında insanın hâlâ neden bu kadar acımasız olabildiğinin edebi bir ifadesidir.
İsimlerin Yokluğu, Kimliğin Çözülüşü
Romandaki karakterlerin isimleri yoktur: doktor, doktorun karısı, ilk kör olan adam, gözlüklü kız… Bu anonimlik, bireysel kimliklerin salgınla birlikte silinişini simgeler. İnsanlar birer kişilik olmaktan çıkıp işlevlere, bedensel varlıklara indirgenir. Saramago burada okura şunu fısıldar: Medeniyet dediğimiz şey, isimlerimiz kadar kırılgandır.
Özellikle doktorun karısı, romanın ahlaki merkezidir. Kör olmayan tek kişi olarak, hem tanık hem yük taşıyıcıdır. Onun görmesi bir ayrıcalık değil, bir lanettir. Çünkü görmek, sorumluluk doğurur. Saramago bu karakter aracılığıyla şu soruyu sorar: “Eğer görüyorsan ve susuyorsan, gerçekten masum musun?”
Medeniyetin İnce Cilası
Körlerin karantinaya alındığı akıl hastanesi, romanın en sarsıcı mekânıdır. Devletin düzeni sağlamak adına uyguladığı şiddet, içeride hızla kurulan zorbalık düzeniyle birleşir. Güç, silahı elinde bulundurana geçer; kadın bedenleri bir pazarlık unsuruna dönüşür; adalet yerini vahşete bırakır. Bu bölümler, rahatsız edici olduğu kadar kaçınılmazdır. Çünkü Saramago, insanın “uygar” hâlinin ne kadar yüzeysel olduğunu göstermek ister.
Körlük, insanın doğuştan iyi ya da kötü olduğuna dair basit tartışmalarla ilgilenmez. Onun derdi daha derindir: İnsan, denetlenmediğinde ve sonuçlardan azade bırakıldığında neye dönüşür? Romanın cevabı nettir ve teselli edici değildir.
Dilin Körlüğü ve Saramago Üslubu
Saramago’nun noktalama işaretlerini minimumda tutan, uzun ve kıvrımlı cümlelerden oluşan anlatımı, okuru bilinçli bir zorlukla karşı karşıya bırakır. Bu tercih, biçimsel bir oyun değil; tematik bir karardır. Okur, metnin içinde yolunu kaybeder, tıpkı karakterler gibi. Kim konuşuyor, ne zaman konuşuyor, nerede bitiyor? Bu belirsizlik, romanın körlük hissini dil düzeyinde yeniden üretir.
Körlük Bir Hastalık Değil, Bir Seçimdir
Roman ilerledikçe salgın sona erer; insanlar yeniden görmeye başlar. Ancak geriye kalan soru şudur: Gerçekten görmeye mi başladılar, yoksa sadece gözleri mi açıldı? Saramago’nun asıl karamsarlığı burada yatar. Körlük geçicidir; insanın unutkanlığı kalıcı.
Körlük, okuru rahatlatmaz, umut aşılamaz, çözüm sunmaz. Bunun yerine rahatsız eder, suç ortağı hissettirir ve aynaya bakmaya zorlar. Belki de bu yüzden hâlâ günceldir. Çünkü romanın ima ettiği gibi, asıl tehlike kör olmak değil; kör olduğumuzu fark etmemektir.
Sonuç Yerine
Körlük, edebiyatın yalnızca estetik bir uğraş değil, ahlaki bir yüzleşme alanı olduğunu hatırlatan nadir eserlerden biridir. Saramago, okuru bir hikâyenin içine değil, insanlığın kalbine bırakır. Orada ışık yoktur. Ama belki de görmek için karanlığa ihtiyacımız vardır.
·
78 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.