Kısa ve net söyleyeyim: Safahat bir roman değildir.
Mehmet Akif Ersoy’un şiir kitabıdır ve üstelik sıradan bir şiir kitabı da değil; bir toplumun `vicdan muhasebesi`dir.
Safahat ne anlatır?
Safahat, Mehmet Akif’in 1908–1933 yılları arasında yazdığı şiirleri bir araya getiren 7 kitaplık büyük bir eserdir. Ana meselesi şudur:
Çöken bir imparatorlukta ahlak, inanç, adalet, emek ve sorumluluk.
Yani bireysel duygulardan çok:
- Toplumun hali
- İslam dünyasının çöküşü
- Cehalet
- Tembellik
- Ahlaki yozlaşma
- Adaletsizlik
- Taklitçilik
- Batı hayranlığı
- İnancın içinin boşaltılması
gibi konular anlatılır.
Roman gibi algılanmasının sebebi ne?
Safahat:
- Hikaye anlatır
- Sokaktaki insanı konuşturur
- Diyaloglar içerir
- Karakterler vardır
- Mahalle, cami, kahvehane, yoksul evleri gibi mekanlar kullanılır
Bu yüzden bazıları onu “roman gibi” sanır. Ama biçim olarak *tamamen manzum (şiir)*dir.
Mehmet Akif’in tavrı
Akif:
- Seyirci değildir
- Ağlayan romantik değildir
- Tokat atan bir ahlakçıdır
Şunu söyler:
“Çalışmadan yükselmek yok”
“İnanç tembellik bahanesi olamaz”
“Cehalet dindarlık değildir”
“Batı’yı taklit değil, ilmini almak gerekir”
En sert olduğu nokta şudur:
Müslüman toplumların kendi çöküşlerinin sorumlusu yine kendileridir.
Safahat’ın temel mesajı (özetle)
İnanç + emek + ahlak = kurtuluş
Sözde dindarlık = çöküş
Akıl dışı kadercilik = felaket
Çalışmayan toplum yok olmaya mahkumdur
Kısaca tek cümleyle,
Safahat,
Mehmet Akif’in, çöken bir topluma tuttuğu sert ama dürüst bir aynadır.