"KUMPANYA"
"İnsanların ve onların ruhlarına, hislerine ait hiçbir tekâmül olmayacak mıydı? O halde beyhude yere niçin şiirler ve romanlar yazılıyordu?
Edebî eserler insanı yeni ve mesut, başka iyi ve güzel bir dünyaya götürmeye yardım etmiyorlarsa neye yarardı?"
Sait Faik Abasıyanık dendiğinde aklımıza ne gelir? Balığın tazeliğini, İstanbul'un vapur dumanını, kahvehanelerin loş ışığını, sokak köpeklerinin yalnızlığını ve sıradan insanların olağanüstü hikâyelerini getiren bir yazar. O, "sıradan"ın şairidir, öyle ki yazdığı her satırda, hayatın içindeki o sıradan anların nasıl da derin bir anlamla dolu olduğunu bize gösterir.
"Kumpanya" derlemesi, onun bu benzersiz bakışını, tiyatro dünyasının renkli perdesinin ardına taşıyor. Sadece sahnedeki ışıkları değil, sahne arkasının tozunu, heyecanını ve hüznünü de anlatıyor.
'Kumpanya', tiyatro çevresindeki insanların hikâyelerini anlatıyor gibi görünür ilk bakışta. Oyuncular, yönetmenler, sahne işçileri, hayalleri ve hayal kırıklıklarıyla okurun karşısına çıkar. Ancak Sait Faik'in ustalığı burada gizlidir: O, bir tiyatro kumpanyasını insanlığın mikrokozmosu haline getirir.
Edebiyatımızın en insancıl, en şiirsel sesi Sait Faik Abasıyanık, 1951 yılında yayımladığı "Kumpanya" ile bizi sadece tiyatro perdelerinin değil, hayatın kendisinin sahne arkasına davet ediyor. Üç uzun öyküden oluşan bu incelikli derleme, her biri bambaşka bir dünyanın kapısını aralıyor ama hepsinde aynı Sait Faik duyarlılığı var: sessiz ama derinden gelen, hayatın ritmine kulak veren bir anlatım.
Kumpanya öyküsü, tam anlamıyla bir dönem portresi çiziyor önümüze. Tulûat tiyatrolarının renkli, ama bir o kadar da yıpratıcı dünyasında çalışan insanların gerçekliğini anlatıyor. Burada sadece sahne ışıkları ve alkışlar yok; sahnenin arkasında kalan yorgunluk, bitmeyen umut, geçim derdi ve hayata tutunma çabası var.
Hikâye, birkaç arkadaşın tiyatro kurma hayaliyle yanıp tutuşmasıyla başlar. Ancak yol en başından çetindir. Cep delik, destek yok, toplumun bakışı kuşkulu. Sait Faik, dönemin "oyuncu olacağına bir baltaya sap olsun" zihniyetini acımasızca yansıtır. Sanat, bir meslek bile değildir gözlerinde; bir "oyalanma", bir "boş iş".
Ama hayal, tüm engelleri delip geçer. Karakterlerimiz, sahnelerini kurabilmek için "anasının altınlarını" ödünç alır – tabii annenin haberi olmadan. Sait Faik, buna hırsızlık demez. Çünkü bu, bir çalınma değil, "yerine konulacak" bir borçtur; umuda ve sanata yapılan bir yatırımdır. Bu sahne, sanat uğruna yapılan fedakarlığın ve çaresizliğin en dokunaklı anlatımlarından biridir.
Sahnenin ışıkları yanarken görünen neşenin, kahkahanın ve oyunun ardında; yorgunluk, umut, geçim derdi ve hayata tutunma çabası var. Sait Faik, bu sahne arkası dünyasını öyle doğal, öyle içten bir dille anlatıyor ki okurken kendimizi o kumpanyanın kulisinde dolaşırken buluyoruz. Oyuncuların sessiz bekleyişleri, küçük sevinçleri, kırılgan umutları… Hiçbiri dramatize edilmiyor ama hepsi gerçekliğiyle orada duruyor. Belki de bu yüzden insanın kalbine bu kadar yakın geliyor.
Sait Faik'in en büyük gücü, görünmeyeni göstermektir. Bir oyuncunun provada düşürdüğü repliğin ardındaki endişeyi, bir suflörün karanlıktaki fısıltısında hissedilen yalnızlığı, perdelerin tozunda biriken hayalleri yakalar. Onun öyküleri şiirsel bir gerçekçilikle yazılmıştır. Olay örgüsü basit gibidir fakat her cümle, insan ruhunun karmaşık labirentlerine açılan bir kapıdır. Onun öykülerinde İstanbul sadece bir mekân değil, başlı başına bir karakterdir. "Kumpanya"da da bu değişmez. Tiyatro kulisi Beyoğlu'nun ara sokaklarına açılır, provaların sesi Boğaz'ın dalgalarına karışır, bir oyuncunun endişesi bir balıkçı teknesinin ıslığında kaybolup gider. İstanbul, tüm bu insanî trajedilerin ve komedilerin en doğal sahnesidir.
Kumpanya yalnızca kitap sayfalarında kalmamış; 1975 yılında TRT için televizyon filmi olarak da uyarlanmış. Öykünün o sahne arkası dünyasını bu kez ekranda görmek, metnin ruhunu başka bir biçimde hissetmek isteyenler için hoş bir ayrıntı. Sait Faik’in kelimelerle kurduğu atmosferin görsel karşılığını merak edenler için güzel bir durak.
Kitaptaki diğer öykülerde ise Sait Faik’in vazgeçilmez dünyası karşımıza çıkıyor: İnsan ilişkileri, mahalle hayatının küçük sesleri ve İstanbul’a özgü o kendine has dokunuş… Büyük olaylar yok belki ama bir sokak sesinde, bir akşam serinliğinde, bir bakışın ucunda saklanan duygular var.
Bir martının çığlığında, bir dükkân önünde oyalanan hayatta, bir akşamüstü gölgesinde Sait Faik’i görmek mümkün. O, insanı olduğu gibi anlatıyor; eksikleriyle, yorgunluklarıyla, umutlarıyla…
"Kumpanya", sadece bir öykü kitabı değil; Sait Faik'in insan sevgisi ve hayata tutkun bakışıyla bezenmiş bir başyapıttır. Her sayfasında, hayat denen oyunda hepimizin biraz oyuncu, biraz seyirci olduğumuzu hatırlarız. Ve belki de kitabı kapattığımızda, kendi hayatımızın sahnesine biraz daha şefkatle, biraz daha dikkatle bakmaya başlarız.
Çünkü Sait Faik bize şunu öğretir: Asıl oyun sahnede değil, sahneden indikten sonra, sokakta, vapurda, evimizde devam eder. Ve her birimiz, kendi hikâyemizin başrol oyuncusuyuz.
Kitapla Kalın.
·
66 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.