Görmek, José Saramago’nun yalnızca bir romanı değil; demokrasiyi, iktidarı ve bireyin bilinçlenme korkusunu masaya yatırdığı sert bir düşünce deneyidir. Yazar, bu romanda “körlük”ten sonra “görmenin” ne anlama geldiğini sorgular. Çünkü Saramago’ya göre asıl tehlike, insanların kör olması değil; görmeye başlamasıdır.
Roman, bir seçim günüyle başlar. Halk sandığa gider, oy verir… ama sonuç beklenenden farklıdır: oyların büyük çoğunluğu boş çıkar. Bu sessiz, kansız, sloganı olmayan itaatsizlik; devleti paniğe sürükler. Çünkü sistem, öfkeyle değil bilinçle karşılaşmıştır. Ve bilinç, bastırılması en zor tehdittir.
Saramago burada şunu sorar:
“İnsanlar gerçekten özgürce düşünmeye başlarsa, iktidar ne yapar?”
Devletin verdiği tepki —olağanüstü hâl, manipülasyon, suçlu arayışı— demokrasinin yalnızca bir vitrin olabileceğini gözler önüne serer. Seçim vardır, ama sonuç kabul edilemezse halk suçlu ilan edilir. Bu noktada Görmek, modern demokrasilerin kırılganlığını ve iktidarın meşruiyet korkusunu çarpıcı bir açıklıkla sergiler.
Romanın dili her zamanki Saramago üslubunu taşır:
Uzun cümleler, noktalama kurallarını zorlayan diyaloglar, anlatıcının ironik ve bilge sesi… Bu anlatım tarzı okuru yormaz; aksine düşünmeye zorlar. Okur yalnızca hikâyeyi takip etmez, metnin içinde etik bir muhasebeye çekilir.
Görmek, “Körlük” romanının doğrudan devamı değildir ama onunla aynı evrende, aynı ruhsal karanlıkta dolaşır. Körlükte insanlar görme yetisini kaybederken, Görmekte görmeye cesaret edenler cezalandırılır. Bu, Saramago’nun en acı tespitlerinden biridir:
Toplumlar körlüğe alışır, ama bilince tahammül edemez.
Sonuç olarak Görmek, okuru rahatlatan bir roman değildir. Cevap vermez, soru sorar. Taraf tutmaz gibi görünür ama herkesin vicdanını hedef alır. Bugünün dünyasında, sandıkların, oyların ve “temsili demokrasinin” sorgulandığı her yerde bu roman hâlâ günceldir, hâlâ rahatsız edicidir.
Okunmalı mı?
Evet — ama hızla değil. Bu kitap, görüldükten sonra insanın eskisi gibi bakamadığı romanlardandır.
·
56 Gösterim
Yorumlar
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.