Yazar:
José Saramago
Çevirmen:
İmren Gökce Vaz de Carvalho
Tahmini Okuma Süresi:
8 sa. 23 dk.
Sayfa Sayısı:
296
Basım Tarihi:
16 Temmuz 2024
İlk Yayın Tarihi:
2004
Yayınevi:
Kırmızıkedi Yayınevi
Orijinal Adı:
Portekizce: Ensaio sobre a Lucidez
Orijinal Dil:
Portekizce
Orijinal Ülke:
Portekiz
ISBN:
9786254183102
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Görmek, José Saramago’nun yalnızca bir romanı değil; demokrasiyi, iktidarı ve bireyin bilinçlenme korkusunu masaya yatırdığı sert bir düşünce deneyidir. Yazar, bu romanda “körlük”ten sonra “görmenin” ne anlama geldiğini sorgular. Çünkü Saramago’ya göre asıl tehlike, insanların kör olması değil; görmeye başlamasıdır.
Roman, bir seçim günüyle başlar. Halk sandığa gider, oy verir… ama sonuç beklenenden farklıdır: oyların büyük çoğunluğu boş çıkar. Bu sessiz, kansız, sloganı olmayan itaatsizlik; devleti paniğe sürükler. Çünkü sistem, öfkeyle değil bilinçle karşılaşmıştır. Ve bilinç, bastırılması en zor tehdittir.
Saramago burada şunu sorar:
“İnsanlar gerçekten özgürce düşünmeye başlarsa, iktidar ne yapar?”
Devletin verdiği tepki —olağanüstü hâl, manipülasyon, suçlu arayışı— demokrasinin yalnızca bir vitrin olabileceğini gözler önüne serer. Seçim vardır, ama sonuç kabul edilemezse halk suçlu ilan edilir. Bu noktada Görmek, modern demokrasilerin kırılganlığını ve iktidarın meşruiyet korkusunu çarpıcı bir açıklıkla sergiler.
Romanın dili her zamanki Saramago üslubunu taşır:
Uzun cümleler, noktalama kurallarını zorlayan diyaloglar, anlatıcının ironik ve bilge sesi… Bu anlatım tarzı okuru yormaz; aksine düşünmeye zorlar. Okur yalnızca hikâyeyi takip etmez, metnin içinde etik bir muhasebeye çekilir.
Görmek, “Körlük” romanının doğrudan devamı değildir ama onunla aynı evrende, aynı ruhsal karanlıkta dolaşır. Körlükte insanlar görme yetisini kaybederken, Görmekte görmeye cesaret edenler cezalandırılır. Bu, Saramago’nun en acı tespitlerinden biridir:
Toplumlar körlüğe alışır, ama bilince tahammül edemez.
Sonuç olarak Görmek, okuru rahatlatan bir roman değildir. Cevap vermez, soru sorar. Taraf tutmaz gibi görünür ama herkesin vicdanını hedef alır. Bugünün dünyasında, sandıkların,
Görenlerden olabilmek temennisiyle…
Yaşanan körlük salgınından sonra, uyanış başlıyor. İnsanlar, beyin ve zihinleriyle görmeye başlıyor. Bir aydınlanma yaşanıyor. İnsanlar beyaz oylarıyla sessiz çığlıklar atıyor. "Görün bizi, duyun bizi, biz sizin sadece seçim zamanlarında hatırladığınız seçmenleriz. İnsanca yaşamaya, sömürülmemeye, kandırılmamaya hakkımız var" diyorlar.
Tüm bu yaşananlara rağmen ülkeyi yönetenler kendilerine çeki düzen vermek yerine, bu durumu bir "ihanet" olarak görüp bu sessiz başkaldırıyı "vatan hainliği" olarak nitelediler. Ne kadar tanıdık bir manzara.
Olayların sonunda hiç günahsız insanların, birilerinin siyasi hırsları yüzünden canlarından olmalarını sindiremedim hâlâ. Neden böyle olmak zorunda? İnsanca yaşamayı istemek suç sayılmamalı.
Bu kitap bir distopya mı? Yoksa aslında her zaman yaşadığımız olayların kitap sayfalarına aktarılmış hali mi? Okurken hiç yabancılık çekmemiş olmam tuhaf değil mi? Keşke gerçek olmasa dediğimiz şeylerin daha fazlasını yaşadığımız bir çağdayız ne yazık ki.
Hiç günahsız insanların, sırf sistemin çarkları dönmeye devam etsin ve birileri koltuklarını korusun diye feda edilmesi, José Saramago’nun okuyucuya attığı o sarsıcı gerçeğin ta kendisi.
Kurmaca bir isim altındaki o isimsiz başkentte yaşananlar, tarih boyunca dünyanın farklı yerlerinde defalarca sahnelenmiş otoriter güç reflekslerinin yetkin bir özeti aslında.
İktidar mekanizmaları, varlıklarını genellikle bir kutuplaşma, korku veya bağımlılık üzerinden meşrulaştırırlar. Halkın sadece beyaz oy vererek, cam kırıp dökmeden, son derece barışçıl bir sivil itaatsizlik göstermesi ve "kendi zihinleriyle görmeye" başlaması, siyasi hırsları olan yöneticiler için en büyük kabustur. Çünkü kendi kurdukları oyunu oynamayı reddeden, kontrol edemedikleri ve manipüle edemedikleri bir bilinç düzeyi, statüko için
José Saramago’nun okuyucuya attığı o sarsıcı gerçeğin ta kendisi.
Kurmaca bir isim altındaki o isimsiz başkentte yaşananlar, tarih boyunca dünyanın farklı yerlerinde defalarca sahnelenmiş otoriter güç reflekslerinin yetkin bir özeti aslında.
İktidar mekanizmaları, varlıklarını genellikle bir kutuplaşma, korku veya bağımlılık üzerinden meşrulaştırırlar. Halkın sadece beyaz oy vererek, cam kırıp dökmeden, son derece barışçıl bir sivil itaatsizlik göstermesi ve "kendi zihinleriyle görmeye" başlaması, siyasi hırsları olan yöneticiler için en büyük kabustur. Çünkü kendi kurdukları oyunu oynamayı reddeden, kontrol edemedikleri ve manipüle edemedikleri bir bilinç düzeyi, statüko için
"Görmek" yazarın Körlük'ten sonra okuduğum 2. Kitabı. José Saramago'nun tarzı hakkında edindiğim fikre göre eserlerini aynı biçimde kaleme alıyor. Dikkat çeken üslup özelliklerinden bazıları: uzun cümleler, birkaç sayfayı bulan paragraflar, nokta ve virgülden başka noktalama işareti kullanmaması, karakterlerinin isimsiz olması... Bu tespitleri göz önünde bulundurduğumuzda kitabı anlamak -Görmek için söyleyebilirim ki- biraz zorlaşıyor. Özellikle diyalogların da paragrafta yer alması olası bir dikkat dağınıklığında kopukluğa neden olabiliyor. Tabii bu kopukluğa sebep olan şeylerden biri olay örgüsünün akıcı olmamasından kaynaklanıyor.
İçeriği özetleyecek olursam roman çok yağmurlu bir seçim gününde başlıyor. Yağmurdan dolayı seçmenlerin zamanında sandığa gelemeseler de yağmur dinmeye başlayınca oy kullanmaya akın etmeleri ve çıkan oyların büyük oranında "beyaz oy" denilen boş oyların kullanılması, seçimin birkaç hafta sonra tekrarlanması ve yine beyaz oyların üstünlüğü sonucunda devletin bu konu hakkında halkın biri ya da birileri tarafından örgütlendiğini düşünmesi anlatılıyor. Kitap, yarısına kadar seçim üzerine giderken yarısından sonra "Körlük"e yöneliyor. Görmek, Körlük'ün konusu olan tüm insanların beyaz körlüğe tutulurken sadece görebilen doktorun karısına değiniyor. Kadın, İç İşleri Bakanına göre 4 yıl önceki beyaz körlükte görebilen tek insan olduğu için seçimlerde de seçmene provokatörlük yapmakla suçlanıyor. Bunun üzerine Kadın ve grubundaki insanlar bir komiser ve iki yardımcısı tarafından takibe alınıyor. Komiser bir müddet sonra yapılan işin doğru olmadığını anlıyor ve görevden uzaklaştırılıyor.
Puan vermedi
"Körlük" kitabı okuyup çok beğenmiştim. Devam kitabı olan "Görmek" ise 20-25 gündür elimde süründü maalesef ve okuyamadım. Zaten kitap okumakta zorlandığım bir döneme girmiştim. Yazarın anlatım tarzı beni rahatsız etmiyor ama konu, ilerleyiş benim için hiçbir şey ifade etmedi. Ne anlattığını ve amacını da anlayamadım. Akıcılıktan yoksun olduğunu düşünüyorum.
Neyi 'Görmek'?
Körlük isimli kitap bir merak uyandırırken devam serisi olan 'Görmek' ise okurken uykumu getirdi. İlk 50-60 sayfası zaten neler döndüğünü anlamaya çalışarak geçti. Yazarın kullandığı dil anlaşılmaktan ziyade sanki belli grup insanlar anlasın diye kullanılmış gibi. Konuşmalar normal kitaplarda alt alta olurken bu kitapta araya virgüller yerleştirilmiş. Derdim kitap okumak, sizin kelime cambazlığınızla uğraşmak değil!
Hikayeye gelecek olursak ülkedeki 'beyaz salgının' bu sefer seçimlere sıçramasını anlatıyor. Ortada ne bir gizli örgüt var ne de başka birşey var. İlk bölümler şehri terk eden hükümet yetkililerini, polis ve askerleri anlatırken sonraki bölümler saçma bir şekilde şehirde yaşananları anlatıyor. Yazar tıkanmış olacak ki konuyu döndürüp dolaştırıp ilk kitaptaki gören kadına getiriyor. Kitabın sonunda ise; 'hani suçlu,örgüt vs nerede?' diyorsunuz.
Yazmak için yazılmış kitaplardan. Hiç beğenmedim. Olan zamanıma oldu.
“Hayatımızın her gün yarın görüşürüz diyerek veya başkalarının bize yarın görüşürüz dediğini duyarak vedalaşmamız ve kaçınılmaz olarak o günlerden birinin biri için son olması, görüşürüz dediğimiz kişinin artık olmaması ya da bizim artık orada olmamamız ilginç.”
Yeni gelmedim geri geldim
Son zamanlarda yoğun olarak çalıştığım için kitap okumaya çok az vakit ayırabiliyorum.Hal böyle olunca normalde 3-5 günde bitireceğim kitap tam 22 günümü aldı.Neyseki daha az yoğun olduğum günlerde daha uzun sürede bitirdiğim kitaplar olmuştu,o yüzden bu durum beni çok üzmedi.
Kitabı iki bölüme ayırmak gerekiyor bence: Polislerin soruşturma için görevlendirildiği kısımdan öncesi ve sonrası diye.
Öncesi gayet oturaklı ve kendi içinde tutarlı bir şekilde ilerlerken sonrası bir anda karmaşık bir hale geliyor.İkinci kısım kitabı daha ilginç hale getirmek için ıkınmaktan ibaret.Ve bence yazar bakmış ki bu kitabın sonunu doğru düzgün bağlayamayacağım neden bir önceki kitabın ününü kullanıp işin içinden çıkmayayım ki demiş.(Bakınız "Körlük")
Bıraksaydın da bu kitap kendi yolunda ilerleseydi sayın Jose.Bu kitabın öznesi de başkent insanı olsaydı.Ne diye iş döndü dolaştı yine bir önceki kitabın egemenliğine girdi sanki. Bu kitabın anlatmak istediklerini anlatmak için böyle bir şeye ihtiyacı yoktu.Siz de bunu başka şekilde halledebilecek kalibrede bir yazarsınız sayın Saramago,biliyoruz yani.
İlk bölümün sonuna kadar kitabın puanını haksızlık olarak görüyordum ama ikinci bölüm neden öyle olduğunu gösterdi.
Yine de okumaya değer.Okunur.Okuyun
José Saramagonun çok beğenerek okuduğum Körlük kitabının devamı niteliğinde yazılmış bu kitap,okumayı düşünüyorsanız önce onu okumanızı öneriyorum.Hükümetlerin kendi yetersizliklerini/hatalarını örtmek için suçla alakası olsun olmasın istediği herhangi bir insanı ya da grubu ne kadar kolay suçlu ilan edebildiğini anlatıyor.Üstelik kimse bu duruma engel olamıyor.Körlük kitabını çok beğenmiştim bunu daha da çok beğendim :)
Kitabı okurken tam ortalarında, Körlük kitabı ile müthiş bir bağlantı kuruluyor. Bir filmin devam serisini izliyormuş gibi hissettiriyor. Cümleler, anlatım, kurgu bir yana; devlet için kaosun, şiddetin, yalanın ne kadar gerekli şeyler olduğunu güzel bir şekilde betimlemiş.
Önce KÖRLÜK sonra GÖRMEK :)
Yazarın KÖRLÜK kitabını okumadan GÖRMEK kitabını okumak büyük hataymış.
Sanırım bu yüzden bende büyük bir etki yapmadı ve okurken herhangi bir merak duygusu uyandırmadığı için bitirmek için bitirdim..
Yazar Hakkında
José SaramagoYazar · 34 kitap
Lizbon kentinin kuzeyindeki küçük bir köy olan Azinhaga'da (Ribatejo) doğdu. Yoksul bir köylü ailenin oğlu olarak büyüdü. Ailesiyle birlikte taşındığı Lizbon'da öğrenim gördü. Öğrenimi sırasında kırsal kesimde çalıştı. Ekonomik sorunları nedeniyle okulu bıraktı. Makinistlik eğitimi aldı. Teknik ressamlıktan redaktörlüğe, editörlüğe ve çevirmenliğe kadar birçok işte çalıştı.
Bir yayınevinde, yayın hazırlığı ve üretim departmanında görev yaptı. Diario ve Lisboa gazetelerinde kültür editörü olarak çalıştı. Siyasi yorumlar yazdı. Portekiz Yazarlar Birliği'nin yönetim kurulunda görev üstlendi. 1976'dan sonra kendini tümüyle kitaplarına verdi.
1993'te Kanarya Adaları'nda Lanzarote'ye yerleşti. Pilar del Rio ile evlendi. İlk romanı Günah ülkesi (Terra do Pecado) 1947'de yayınlandı.
Yazarın romanları ve denemelerinin yanı sıra iki şiir kitabı ve oyun kitapları da vardır. Saramago, 1998 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı.
Yazarın biçemi gayet dikkate değerdir. Düz yazılarında, noktalama işareti olarak nokta ve virgülden başkasını kullanmaz. Anlatım dili de oldukça muzipçedir; bu da, okuyucuyu yazara bağlayan bir diğer etkendir. Ünlü yazar 87 yaşında hayatını kaybetmiştir.
