“Hakikatin Yükü: Kral Oidipus’ta Bilmenin Trajedisi”Edebiyat
Kral Oidipus’u benim gözümden okumak, bir trajediyi izlemekten çok, bir yargılama salonunda bulunmak gibidir sanık da hakim de aynı kişidir. Sofokles burada kaderi bir sis gibi değil, bir kanıt zinciri gibi kurar. Adım adım. Kaçışı olmayan, ama inkarı mümkün bir zincir.
Oidipus’un hikayesi özünde basittir . Thebai’yi kasıp kavuran vebanın sebebi, eski kral Laios’un katilidir; katil bulunmadan şehir kurtulamaz. Oidipus, akla ve düzene inanan bir kral olarak bu görevi üstlenir. İşte trajedinin kalbi tam burada atar Aranan suçlu, arayanın kendisidir. Sofokles’in acımasız zekası, hakikati dışarıda değil, insanın kendi içinde saklar.
Ben bu metni okurken Oidipus’u kibirli bir zalim olarak görmüyorum. Tam tersine fazla dürüst, fazla cesur, fazla akılcı. Kehanetlere sırtını dönmesi bir inkar değil; insan iradesine duyduğu inançtır. Babasını öldürüp annesiyle evleneceğini öğrenince Korinthos’tan kaçması, suçtan değil, günahtan kaçma çabasıdır. Trajedi de burada doğar iyilikle atılan adımlar, felaketin yolunu döşer. Eski Yunan’ın o sert gerçeği erdem her zaman kurtarmaz.
Tiresias sahnesi özellikle çarpıcıdır. Kör kahin gerçeği görür gören kral kördür. Bu karşıtlık süs değil, omurgadır. Sofokles bize şunu söyler adeta ; Bilgi görmek değildir görmek de bilmek değildir. Oidipus gerçeği öğrendikçe özgürleşmez, zincirlenir. Çünkü bazı hakikatler insanı yüceltmez, parçalar.
İokaste’nin konumu da benim için önemlidir. O, kehanetleri küçümseyen, teselli etmeye çalışan, “fazla kurcalama” diyen sestir. Modern, makul, hatta koruyucu. Ama Sophokles bu sesi kurtarıcı yapmaz. Aksine, suskunluk ve kaçınma da suçun bir parçası olur. Trajedi yalnızca yapılanlardan değil, yapılmayanlardan da doğar.
Finalde Oidipus’un kendini kör etmesi bir ceza değil, bir sembolik adalettir. Artık gerçeği görmeye ihtiyacı yoktur çünkü onu bilerek taşımak zorundadır. Sürgünü kabul etmesi ise trajedinin en asil anıdır. Tahtını, adını, bakışını kaybeder ama sorumluluğunu kaybetmez. İşte bu yüzden Oidipus düşmüş bir kraldan çok, trajik bir ölçüdür insanın sınırı.
Benim gözümde Kral Oidipus, “kaderden kaçılmaz” diyen basit bir metin değildir. Daha serttir, daha dürüsttür!
İnsan, bilmek istediği kadar masum değildir.
Sophokles geçmişe yaslanır ama ileri görüşlüdür. Akla güvenenleri uyarır, geleneği kutsayanları da. Ne kör kadercilik ne de sınırsız irade….. Trajedi, ikisinin çarpıştığı yerde doğar. Ve Oidipus, o çarpışmanın en temiz yaralıdır.
·
26 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.