Alafranga Olmak mı, İnsan Kalmak mı?
Felatun Bey ve Rakım Efendi okurken aslında iki karakter değil, iki hayat anlayışı izliyorum. Felâtun Bey ile Râkım Efendi, aynı dönemin insanı olmalarına rağmen bambaşka dünyaların çocukları. Ve Ahmet Mithat Efendi, onları karşı karşıya getirirken sadece bireyleri değil, bir toplumsal kırılmayı gözler önüne seriyor.
Felâtun Bey, Batılı olmayı görünüşte yaşayan biri. Fransızca kelimeleri yarım yamalak, zevkleri gösterişli ama içi boş. Alafrangalığı bir kültür değil, bir süs gibi taşıyor. Çalışmadan yaşamak istiyor, mirasla ayakta duracağını sanıyor. Okurken ona kızıyorum ama aynı zamanda dönemin bir gerçeği olarak üzülüyorum: Çünkü Felâtun Bey, yanlış Batılılaşmanın ete kemiğe bürünmüş hâli.
Râkım Efendi ise tam karşısında duruyor. Doğulu değerlerini inkâr etmeden Batı’yı özüyle öğrenmiş. Çalışkan, üretken, kendini yetiştirmiş. Dil biliyor ama bununla övünmüyor; bilgiyi gösteriş için değil, hayatı anlamak için kullanıyor. Râkım Efendi bana hep şunu düşündürüyor: Batılılaşmak, kendinden vazgeçmek değil; kendini sağlam bir zemine oturtmak meselesi.
Üniversitede bu kitabı derinlemesine incelerken belki de en çok şu cümle zihnime kazındı (adı konmasa bile):
Mesele Batı’ya benzemek değil, insan olmaktı.
Ahmet Mithat Efendi’nin anlatıcı olarak sık sık araya girmesi, bana bir hoca edasıyla “bak, burası önemli” demesi hâlâ kulaklarımda. Didaktik ama samimi. Okuru küçümsemeyen, aksine elinden tutup düşünmeye çağıran bir anlatım.
Bu eser, Tanzimat döneminin alafrangalığını en çıplak hâliyle gösterirken, aynı zamanda bugün bile geçerliliğini koruyan bir soruyu bırakıyor insanın önüne:
Biz neyi örnek alıyoruz, neyi gerçekten anlıyoruz?
Felâtun Bey unutuluyor ama Râkım Efendi zihinde kalıyor. Çünkü biri tüketirken diğeri inşa ediyor. Ve bazı karakterler, insanın hafızasına sadece bilgi olarak değil, ölçü olarak yerleşiyor.
Keyifli Okumalar dilerim..Roman
Felatun Bey ve Rakım Efendi okurken aslında iki karakter değil, iki hayat anlayışı izliyorum. Felâtun Bey ile Râkım Efendi, aynı dönemin insanı olmalarına rağmen bambaşka dünyaların çocukları. Ve Ahmet Mithat Efendi, onları karşı karşıya getirirken sadece bireyleri değil, bir toplumsal kırılmayı gözler önüne seriyor.
Felâtun Bey, Batılı olmayı görünüşte yaşayan biri. Fransızca kelimeleri yarım yamalak, zevkleri gösterişli ama içi boş. Alafrangalığı bir kültür değil, bir süs gibi taşıyor. Çalışmadan yaşamak istiyor, mirasla ayakta duracağını sanıyor. Okurken ona kızıyorum ama aynı zamanda dönemin bir gerçeği olarak üzülüyorum: Çünkü Felâtun Bey, yanlış Batılılaşmanın ete kemiğe bürünmüş hâli.
Râkım Efendi ise tam karşısında duruyor. Doğulu değerlerini inkâr etmeden Batı’yı özüyle öğrenmiş. Çalışkan, üretken, kendini yetiştirmiş. Dil biliyor ama bununla övünmüyor; bilgiyi gösteriş için değil, hayatı anlamak için kullanıyor. Râkım Efendi bana hep şunu düşündürüyor: Batılılaşmak, kendinden vazgeçmek değil; kendini sağlam bir zemine oturtmak meselesi.
Üniversitede bu kitabı derinlemesine incelerken belki de en çok şu cümle zihnime kazındı (adı konmasa bile):
Mesele Batı’ya benzemek değil, insan olmaktı.
Ahmet Mithat Efendi’nin anlatıcı olarak sık sık araya girmesi, bana bir hoca edasıyla “bak, burası önemli” demesi hâlâ kulaklarımda. Didaktik ama samimi. Okuru küçümsemeyen, aksine elinden tutup düşünmeye çağıran bir anlatım.
Bu eser, Tanzimat döneminin alafrangalığını en çıplak hâliyle gösterirken, aynı zamanda bugün bile geçerliliğini koruyan bir soruyu bırakıyor insanın önüne:
Biz neyi örnek alıyoruz, neyi gerçekten anlıyoruz?
Felâtun Bey unutuluyor ama Râkım Efendi zihinde kalıyor. Çünkü biri tüketirken diğeri inşa ediyor. Ve bazı karakterler, insanın hafızasına sadece bilgi olarak değil, ölçü olarak yerleşiyor.
Keyifli Okumalar dilerim..·
194 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.