İktidar, İnsan ve TereddütEdebiyat
Tolstoy’un Hacı Murat adlı eseri, sayfa sayısı bakımından epey kısadır, fakat düşünce bakımından pek de rahat bırakmayan metinlerdendir. Kitap inceciktir; insan “bunu bir akşamda bitiririm” diye eline alır, fakat birkaç sayfa sonra fark eder ki Tolstoy, okuru olaylarla değil, sorularla yormayı tercih etmiştir. Bu da kitabın kısa, etkisinin ise hayli uzun olmasına sebep olur.
Tolstoy bu eserde, kahramanlık kavramına mesafeli durur. Onun dünyasında insanlar çoğu zaman ne destansı ne de kusursuzdur; daha ziyade şartların ortasında kalmış, olup bitene anlam vermeye çalışan, arada bir de “benim burada ne işim var” diye iç geçiren varlıklardır. Yazar, okuru hayran bırakacak kahramanlar sunmak yerine, kendisini rahatsız edecek insan hâlleriyle baş başa bırakır. Açıkçası bu, Tolstoy’un okura yaptığı küçük ama etkili bir muzipliktir.
Eserde iktidar ve otorite meselesi ele alınırken, Tolstoy son derece sakin ama bir o kadar da alaycıdır. Güç sahibi olanlar, kendilerini fazlasıyla ciddiye alırlar; öyle ki bazen dünya düzeninin, kendi keyifleriyle ayakta durduğuna inanırlar. Tolstoy ise bu ciddiyeti tek bir yüksek ses kullanmadan, neredeyse omuz silkerek boşa düşürür. Okur da ister istemez şunu düşünür: Bazı insanlar büyük makamlar işgal eder, bazılarıysa sadece büyük laflar eder.
Anlatım dili sadedir; fakat bu sadelik kesinlikle masum değildir. Tolstoy, süslü cümleler kurmaz çünkü zaten insanın iç dünyası yeterince karışıktır; bir de yazarın onu daha fazla dolandırmasına gerek yoktur. Metni okurken hissedilen gerginlik, bağırarak değil, sessizce yaklaşır. Bu da okuru sürekli tetikte tutar; zira burada en tehlikeli şey, yazarın söyledikleri değil, söylemedikleridir.
Sonuç olarak Hacı Murat, okuru kahraman hissettiren bir kitap değildir. Aksine, insanı biraz düşündüren, biraz huzursuz eden ve hafiften de “insan olmak ne zor işmiş” dedirten bir metindir. Kitap bittiğinde okur, büyük hakikatlere ulaşmış gibi hissetmez; fakat bazı kesin yargılarını sessizce cebine koyar. Tolstoy da tam bu noktada, sanki uzaktan bakıp şunu fısıldar:
“Ben bir şey demedim, sen kendin düşündün.”
·
124 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.