“Tərəqqi naminə insanlıq öz mahiyyətindən imtina edir.”
Bu kitabı bitirdikdən sonra ən çox vurulan hiss... qorxudan daha güclü bir tanışlıq hissi oldu.
Huxley'in gördüyü gələcəkdə heç bir gözqamaşdırıcı polis dövləti, ağaclara asılmış camera yoxdur. Heç kimə "Boyun əy!" demirlər. Əksinə, hamıya "Rahatla. Xoşbəxt ol." deyirlər. Və bu, onu daha dəhşətli edir.
Ağlıma gələn ilk sual: Bu cəmiyyətə üsyan etmək niyə bu qədər çətindir?
Cavab aydındır: Çünki üsyan etmək üçün səbəb yoxdur. Heç kim acı çəkmir. Heç bir aşkar zülm yoxdur. Yalnız sonsuz, yüngül bir rahatlıq, davamlı bir kütləvi əyləncə və heç bitməyən bir gənclik var. İnsanlar köleləşdiyini hiss etmədən kölədir. Ən böyük zorakılıq budur: qurbanın öz vəziyyətindən xoşbəxt olması.
Sonra, Mustafa Mond'un son dialoqu ağlıma düşür. O, hər şeyi bilir. Elm, incəsənət, din, fəlsəfə... hamısının gücünün şüurundadır. Və seçimini edib: sabitlik. O, həqiqəti bilərək onu məhv edir. Bu, cəmiyyətin liderliyindən daha dərin bir şeydir; bu, kənardan baxan, anlayan, lakin müdaxilə etməyən bir zəkanın etirafıdır. "İnsanlar azad olanda xoşbəxt olmurlar," deyir, "və xoşbəxt olmadıqda da... sabitlik qurula bilməz." Bu cümlə bütün distopiyanın ürəyidir.
Və Con... Onun taleyi məni ən çox sarsıdan hissə oldu. O, bizim dünyamızın - köhnə, qüsurlu, acılı, lakin həqiqi dünyanın - təmsilçisi kimi daxil olur. O, Shakespeare ilə böyüyüb, mənaya, faciəyə, müqəddəs olana inanır. Və yeni dünya onu yalnızca bir maraq obyekti, bir "vəhşi" kimi qəbul edir, sonra isə onun fəryadlarını bir çəkişmə proqramına çevirir. Onun üsyanı uğursuz olur, çünki üsyan ediləcək heç bir sistem yoxdur; yalnız sakit, gülümsəyən, soma-odlu bir kütlə var. Onun intiharı bir məğlubiyyət deyil, yeganə mümkün qurtuluş kimi gəlir mənə. O, bu dünyada yaşaya bilməzdi, çünki həqiqi insan kimi qalmaq istədi.
İndi öz dünyama baxanda...
Huxley'in xəbərdarlığının nə qədər proqnoz olduğunu görürəm. Biz də daimi bir əyləncə dənizində üzürük. Diqqətimiz sonsuz bildirişlər, seriyalar, qısa məzmunlar ilə idarə olunur. Narahat olduqda asan "həllər" axtarırıq. Sükunət çox qiymətlidir. "Mənə mənasını ver" deyəndə, sistem bizə daha çox məzmun, daha çox istehlak, daha çox scroll etmək təklif edir.
Ən qorxunc sual isə budur: Əgər bizə "soma" təklif edilsəydi, əslində təhlükəsiz və qüsursuz bir antidepresant, həyatın bütün kəskin künclərini yumşaldan bir şey... rədd edərdikmi? "Cesur Yeni Dünya"nın qorxusu, onun cəlb edici olmasıdır. Yükümüzü götürüb bizim üçün qərar verən, bizi asan xoşbəxtliyə batıran bir dünya... İnsan təbiətinin zəif nöqtəsi də məhz budur: əzab çəkmək istəmirik.
Bu kitab bir güzgüdür. Özümüzə baxıb soruşmalıyıq: Biz əlifbalar və epsilonlar yaratmırıq? Sosial alqoritmlər, təhsil sistemləri, istehlak tərzimiz... hamısı bizə xüsusi bir yer təyin etmirmi? Və biz də, şərtlənmiş kimi, o yerdən razı qalmırıq?
Son söz kimi, Huxley'in öz sözləri ağlıma gəlir: "İdman, xalq musiqisi, avtomobillə çox səyahət... hamısı seksdən fərqli olaraq, ağlın tamamilə fəaliyyət göstərmədiyi fəaliyyətlərdir." Bu cəmiyyət ağıldan qaçır. Və biz də... yavaş-yavaş, rahatlıqla, könüllü olaraq ağlımızı əsirgəmirmi?
·
17 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.