Bir Roman Değil, Bir Zihin Deneyi: Gog
Gog’u okurken klasik bir roman okuduğumu hiç hissetmedim. Daha çok, zihnin içinden geçen parçalı ama son derece berrak düşüncelerin bir defteri gibiydi. Papini’nin Gog’u, dünyaya yukarıdan bakan bir bilge gibi değil; aksine dünyayı didik didik eden, her şeyi kurcalayan, rahatsız edici sorular sormaktan çekinmeyen bir figür. Belki de beni en çok çeken tarafı buydu: Gog’un “bilmiş” değil, “takıntılı” oluşu. Dünyayı anlamaya çalışan ama anlamaktan çok ifşa eden bir karakter.
Kitapta beni en çok etkileyen bölümlerden biri, Hitler’le ilgili olanlardı. Daha Hitler tüm dünyaya felaketini yaşatmadan önce, onun ne yapacağını sezen, hatta neredeyse bunu kaçınılmaz bir kader gibi gören bakış açısı beni ürpertti. Burada mesele bir kehanet değil; insan doğasını çok iyi okuyan bir zihnin vardığı sonuçtu. Gog, kötülüğü bir istisna gibi değil, insanın içinden çıkabilecek en doğal olasılıklardan biri gibi ele alıyor. Bu da metni bugünden okurken daha da sarsıcı kılıyor: Çünkü okur olarak “bunu bilmiyorlardı” deme konforunu elimizden alıyor.
Bir diğer güçlü yan ise Gog’un büyük insanların yanına gidip onlarla sanki gerçekten konuşması. Einstein, Freud, sanatçılar, düşünürler… Bu karşılaşmalar bana röportajdan çok zihinsel düello gibi geldi. Gog kimseye hayranlıkla yaklaşmıyor; aksine onları kendi büyüklükleriyle yüzleştiriyor. Bilimin, sanatın, felsefenin kutsallığını bozuyor ve “Bu kadar büyük olmak insanlığı gerçekten ileri mi taşıyor?” diye sorduruyor. Bu sahnelerde kendimi Gog’a yakın hissettim; çünkü o da cevaplardan çok çelişkilerle ilgileniyor.
Gog’u bitirdiğimde aklımda kalan şey bir hikâye değil, bir huzursuzluk oldu. Kitap insanı rahatlatmıyor, aksine yerinden ediyor. Büyük ideallerin, büyük insanların ve büyük sözlerin arkasındaki boşlukları gösteriyor. Belki de bu yüzden Gog hâlâ güncel: Çünkü dünya değişse de insanın kibri, güçle kurduğu ilişki ve kendini tanrı sanma eğilimi pek değişmiyor. Gog bunu bağırarak değil, not alır gibi yazarak gösteriyor. Ve bu sessizlik, çoğu çığlıktan daha etkili.
Gog’u özel kılan şeylerden biri de üslubu. Papini düz bir anlatı kurmuyor; roman yazmaktan çok, zihnin iç monologlarını kâğıda döküyor gibi. Metin günlük, mektup, deneme ve kısa felsefi aforizmalar arasında gidip geliyor. Bu parçalı yapı ilk başta dağınık gibi duruyor ama ilerledikçe bunun bilinçli bir tercih olduğunu anlıyorsun: Gog’un zihni de düzenli değil, sabit değil, sürekli hareket hâlinde.
Üslup çoğu zaman ironik, hatta yer yer alaycı. Gog büyük insanlarla konuşurken bile saygılı bir mesafeden ziyade kışkırtıcı bir yakınlık kuruyor. Kimseyi yüceltmiyor, kimseye secde etmiyor. Bu dil, okuru da pasif bir izleyici olmaktan çıkarıp tartışmanın içine çekiyor. Sanki Gog, “ben anlattım, sen de kararını ver” demiyor; “ben düşündüm, şimdi sen de rahatsız ol” diyor.
Bir başka dikkat çekici nokta, üslubun soğuk ama duygusuz olmaması. Gog coşkulu bir dil kullanmıyor; acıyı, korkuyu ya da dehşeti bağırarak anlatmıyor. Tam tersine, sakin ve mesafeli bir tonla aktarıyor. Bu sakinlik, özellikle Hitler gibi figürlerden söz edildiğinde daha da çarpıcı hâle geliyor. Çünkü anlatım ne kadar kontrollüyse, sezdirilen tehlike o kadar büyüyor.
Ayrıca Papini’nin dili kesinlik iddiası taşımıyor. Gog sürekli sorguluyor, fikrini değiştiriyor, çelişiyor. Üsluptaki bu kararsızlık aslında metnin gücü: Okura hazır cevaplar sunmak yerine, onu belirsizliğin içine bırakıyor. Bu yüzden Gog okunan bir kitap değil, içine girilen bir metin gibi duruyor. Bittiğinde bile insanın zihninde konuşmaya devam etmesi de biraz bundan. Biraz yetkinlik görüyorsanız kendinizde mutlaka okumanızı tavsiye ediyorum. Kitapla kalın.
·
72 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.