Seçebilirsin: İyilik, Kötülük ve İnsan Olma MücadelesiEdebiyat
John Steinbeck’in Cennetin Doğusu romanı, iyi ile kötü arasındaki basit bir çatışmanın çok ötesine geçerek insanın kendi içindeki karanlıkla kurduğu ilişkiyi sorgular. Bu roman, karakterleri aracılığıyla kader, özgür irade, suçluluk, affetme ve ahlaki sorumluluk gibi kavramları ete kemiğe büründürür. Beni etkileyen şey karakterlerin iç dünyalarında yaşadıkları sessiz savaşları oldu.
Cal Trask: Kötülüğe Rağmen İyi Olmayı Seçmek
Cal Trask, romanın duygusal merkezidir. Onu bu kadar etkileyici kılan şey, içindeki kötülüğü fark etmesi ve ondan korkmasıdır. Cal kötü olabileceğini bilir; annesinin kim olduğunu öğrendiğinde bu korku daha da derinleşir. Ancak Cal’ın trajedisi kötülüğe yatkın olması değil, ona teslim olmamak için verdiği mücadeledir.
Annesini uzaktan izleyip “senden nefret etmiyorum” diyebilmesi, Steinbeck’in insan ruhuna dair en güçlü anlarından biridir. Bu cümle bir bağışlama değil, bir özgürleşme bildirisi gibidir. Cal, Cathy’den nefret etmeyerek onun kaderini paylaşmayı reddeder. İşte burada “timşel” kavramı ete kemiğe bürünür: İnsan seçebilir. Cal, kötülüğü inkâr etmez ama ona boyun eğmez.
Aron Trask: Saflığın Kaçamayacağı Gerçeklik
Aron Trask, ilk bakışta Cal’ın tam karşıtıdır. O, kötülükle savaşmaz; çünkü onun varlığına inanmak istemez. Aron’un saflığı aktif bir iyilik değil, gerçekten kaçan bir masumiyettir. Bu yüzden annesinin Cathy gibi bir figür olduğunu kabullenmesi mümkün değildir.
Aron’un trajedisi, kötülüğe yatkın olması değil; kötülüğün varlığını inkâr etmesidir. Cal kötülüğü tanır ve onunla mücadele ederken, Aron onu görmemeyi seçer. Bu yüzden Aron’un “iyiliği” kırılgandır. Gerçekle ilk büyük yüzleşmesinde, annesinin kimliği ortaya çıktığında, bu iyilik paramparça olur.
Steinbeck, Aron aracılığıyla şunu gösterir:
Sadece iyi olmak yetmez; iyiliğin bilinci gerekir. Aron’un dini yönelimi, idealize edilmiş aşkı ve ahlaki saflığı, dünyayı olduğu gibi değil, olması gerektiği gibi görme arzusundan doğar. Ancak hayat bu arzuyla uyumlu değildir. Aron’un savaşı, Cal’ınkinden farklı olarak içsel değil; kaçışa dayalıdır.
En sarsıcı nokta şudur: Aron, Cal’dan “daha iyi” gibi görünür ama aslında daha özgür değildir. Cal seçer, Aron ise korunmak ister. Bu yüzden Aron’un yolu yıkıma çıkar. Steinbeck, Aron’un kırılganlığı üzerinden acımasız ama dürüst bir gerçeği dile getirir:
Masumiyet, gerçeklikle yüzleşmediğinde bir erdem değil, bir zaaftır.
Cal ve Aron: Aynı Kandan, Farklı Yazgılar
Cal ve Aron, Habil ile Kabil anlatısının modern bir yansımasıdır; ancak Steinbeck bu miti tersyüz eder. Geleneksel anlatıda “iyi” olan kazanır gibi görünürken, Cennetin Doğusu’nda hayatta kalan ruhsal olarak büyüyen Cal’dır. Çünkü Cal karanlığı kabul eder, Aron ise ondan kaçar.
Steinbeck, Aron’u sevimsiz ya da zayıf bir karakter olarak çizmez. Tam tersine, onu acınası derecede insani yapar. Aron’un kırılması, okurda bir öfke değil, derin bir hüzün uyandırır. Çünkü onun yıkımı, kötülüğün değil; gerçekle yüzleşememenin sonucudur.
Adam Trask: Saflığın Kırılganlığı
Adam Trask, iyiliğin en saf hâlidir; fakat bu saflık onu güçlü değil, çoğu zaman savunmasız yapar. Dünyayı olduğu gibi değil, olması gerektiği gibi görmek ister. Cathy’yi gerçekten tanıyamaması, onun kötülüğünü görememesi bir aptallık değil; fazla temiz bir inançtır.
Adam’ın trajedisi kötülüğe karşı kör olmasıdır. Gerçekle yüzleştiğinde ise çöker. Steinbeck, Adam üzerinden şunu fısıldar: İyilik her zaman bilgelik değildir; bazen gerçeklerle yüzleşmemek, insanı daha derin yaralar.
Lee: Bilgeliğin Sessiz Taşıyıcısı
Lee, romanın felsefi omurgasıdır. Sessizliği, gözlem gücü ve alçakgönüllü bilgeliğiyle diğer karakterlerin iç dünyalarını açığa çıkarır. “Timşel” tartışmasını Sam Hamilton’la birlikte ele alışı, romanın düşünsel zirvesidir.
Lee’nin bilgeliği kitaplardan değil, insanları izlemekten gelir. O yargılamaz; anlamaya çalışır. Bu yüzden hem Adam’a hem Cal’a gerçek anlamda rehberlik edebilen tek karakterdir. Lee, Steinbeck’in okura en yakın sesidir.
Sam Hamilton: Yaşama Sevinci ve İnsanlık Umudu
Sam Hamilton, hayata rağmen umutlu kalabilen nadir karakterlerden biridir. Maddi olarak başarısız olsa da ruhen zengindir. Bilgisi, merakı ve insan sevgisiyle romanın karanlığına ışık düşürür.
Sam’in Lee ile diyalogları, insan olmanın yükünü hafifleten anlardır. Steinbeck, Sam aracılığıyla şunu söyler: Hayat acımasız olabilir ama anlam yaratmak hâlâ mümkündür.
Cathy: Vicdansızlığın En Saf Hâli
Cathy, romanın bilinçli olarak “insanlıktan uzak” çizilmiş karakteridir. Onu korkutucu yapan şey kötülüğü değil; pişmanlık duymamasıdır. Cathy sevmez, bağlanmaz, empati kurmaz. Bu yönüyle neredeyse mitolojik bir kötülük figürüdür.
Ancak Cathy’nin varlığı, romanın asıl mesajını güçlendirir: İnsan, Cathy gibi olmak zorunda değildir. Cal’ın mücadelesi, Cathy’nin karşısında anlam kazanır. Steinbeck, Cathy’yi bir istisna gibi çizerek insanın ahlaki seçimlerinin değerini vurgular.
Sonuç: İnsan Olmak Bir Seçimdir.
Cennetin Doğusu, okuru şu soruyla baş başa bırakıyor:
İnsan, içindeki karanlıkla ne yapar?
Seçebilirsin.
İyilik garanti değildir, kötülük kader değildir. İnsan olmak, her gün yeniden verilen bir karardır.
Bu yüzden bu roman bittiğinde bitmez. Okurun içinde yaşamaya devam eder.
Kesinlikle ve kesinlikle okunması gereken bir başyapıt…
Okuyan ve okuyacak olan herkese selam olsun…
John Steinbeck
Cennetin Doğusu
John Steinbeck
Cennetin Doğusu·
123 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.