Ahmet Mithat Efendi’nin Felatun Bey ile Rakım Efendi romanı, benim için adında geçen iki karakterden çok, taban tabana zıt iki farklı anlayışı karşı karşıya getiren öğretici bir hikâye.
Eserde gri karakterlere yer verilmemesi, bana çizimi olmayan bir karikatür okuyormuşum hissi verdi. Karakterler ya saf beyaz bir doğruluğu ya da karalara bulanmış bir ahlaksızlığı temsil ediyor.
Felatun; tüketimi, gösterişi ve zayıf iradeli bir sefahati simgelerken Rakım; üretimi, çalışkanlığı, ahlakı ve disiplinli bir yaşamı temsil ediyor. Yazarın bu karşıtlık üzerinden, Batı’yı anlamadan yalnızca şeklen taklit etmekle Batı ile sağlıklı bir ilişki kurmak arasındaki derin farkı anlattığını düşünüyorum.
Rakım’ın, İngiliz bir aileyle sosyalleşip onların kızlarına hocalık yaparken kendi sınırlarını korumayı başarması özellikle dikkatimi çekti. Kendi evindeki geleneksel düzeni bozmadan yabancıları ağırlayabilmesi, bu dengeyi kurabildiğinin önemli bir göstergesi. İngiliz ailenin misafir olduğu bölümde mahremiyet sınırlarının titizlikle korunduğunu görüyorum; Bayan Ziklas ve kızları Rakım’ın evindeki kadınlarla vakit geçirebilirken Bay Ziklas’ın yalnızca yemek servisi sırasında Arap bacının elini ya da kolunun bir kısmını görebilmesi özellikle vurgulanıyor.
Felatun için Fransızca yalnızca bir hava atma aracı gibi dururken Rakım’ın bildiği dilleri çeviri ve dersler yoluyla kazanca dönüştürdüğünü görüyorum. Felatun üretimden uzak bir yaşam sürerek kumar masalarında ve zevk ü sefa âlemlerinde borç batağına sürüklenirken Rakım’ın emeğiyle ayakta kaldığını fark ediyorum.
Rakım’ın sistemi sorgulamayan, çok çalışıp az tüketen ve isyan etmeyen yapısı bana kapitalist emek anlayışını ve Protestan ahlakını hatırlatıyor. Hatta kimi zaman ulaşım araçlarını kullanmak yerine yürümeyi tercih edecek kadar tutumlu olması bu durumu daha da belirginleştiriyor.
Ancak Rakım’ın bu noktaya gelmesinde annesi ve dadısının görünmeyen emeğinin payının büyük olduğunu da göz ardı edemiyorum. Bu yönüyle romanın, sistemin aksaklıklarını sorgulamak yerine “çalışırsan kurtulursun” fikrini öne çıkaran ve uyum sağlayamayan bireyi suçlayan bir anlatı sunduğunu düşünüyorum.
Tarihsel ve düşünsel açıdan oldukça güçlü olan bu eserde Ahmet Mithat Efendi’nin esprili bir dil kullandığını söyleyebilirim. Özellikle Felatun’un gösteriş merakı ve adım adım çöküşü anlatılırken yazarın üslubu beni sık sık gülümsetti. Kısa sahnelerden oluşan, tasvirlere uzun uzadıya yer vermeyen bu anlatımın konuşur gibi ilerlemesi, kitabı benim için oldukça akıcı hâle getirdi. Sonuçta ortaya hem eğlendiren hem de dönemin tartışmalarını canlı biçimde yansıtan; okuru zorlamayan, sürükleyici ve keyifli bir yapıt çıktığını düşünüyorum. 
Felâtun Bey ile Râkım Efendi
Felâtun Bey ile Râkım Efendi
Felâtun Bey ile Râkım EfendiAhmet Mithat Efendi · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 202528,2bin okunma
·
90 Gösterim
3 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Bence cok guzel bir inceleme olmuş, özellikle bahsettiğin bazi noktalar kitabı zihnimde tekrar canlandırdı hatta tekrar okuyasım bile geldi. :) Radyo tiyatrosunu paylaşman da cok iyi bir fikir ki dinleyecek arkadaşlara tavsiyem, lütfen okuduktan sonra dinleyin. Karakterler sanki ses kazaniyor ve kitabı başka bir boyutta deneyimliyorsun. Teşekkürler bu inceleme için, eline sağlık...
kitababizbaktik2
Gönderi Sahibi
share.google/mKSGXRSlXs2FxnsMp şöyle bir radyo tiyatrosu da var 
Kitababizbaktik
Kitababizbaktik