Oğuz Atay’ın Derinliği İçerisinde
Oğuz Atay’ın anısına…
Bu kitap, yanlışlığın nerede olduğunu tam kestiremeden yaşayıp yine de yaşamaktan vazgeçmeyenlerin kitabı. Kin tutmaya ödün vermez bir ölüm vaadiyle konuşan, umutlanmayı bile baştan reddeden bir ses var sayfalarda. Daha ilk satırlardan itibaren, insanın kendine bile yardım edemediği o dar aralığa sıkışıyoruz. Açılmanın mümkün olmadığı, yardım etmenin küçülmek anlamına geldiği bir iç iklim bu. Ve tam da bu yüzden tanıdık.
Vüs’at O. Bener’in Bir Buzul Çağının Virüsü, bir varoluşun içinde mi dışında mı durduğunu kestiremeyen bir bilincin metni. Payandalarla ayakta durmayı reddeden, susmayı unutulmuşluğa tercih eden bir anlatı. “Susacaksın kuşkum yok” diyen ses, suskunluğu bir yenilgi değil, bilinçli bir seçim olarak kuruyor. Kanayan tutkularda parçalanan ne varsa, içinde anlatıcının kendisi var; hatta daha da ileri gidip, ruh göçüne uğrayarak okurun yerine geçiyor.
Bu kitabı okurken Oğuz Atay’ı hayal etmemek mümkün değil. Cümleler soluksuz, yoğun ve acımasız bir iç hesaplaşma hâlinde akıyor. Tutunamayanlar’dan tanıdığımız Selim’in dünyasına yeniden dalmak gibi. Ama bu bir tekrar değil; bu, hayranlığın içselleştirilmiş hâli. İlk okuduğumda Vüs’at O. Bener’in Oğuz Atay’a hayran olduğunu düşünmüştüm, bu kitaptan sonra bundan emin oldum. Çünkü burada yalnızca göndermeler yok; aynı yaradan konuşan iki ayrı ses var.
Metin boyunca anlatıcı, kendini de karşısındakini de acımadan çözüyor. Yersiz yüceltmelerden, içi rahatlatan masallardan bilinçli bir kaçış bu. “Masalımızı yazamayacaksın yaşadığıma inandıkça” cümlesi, hem bir ilişkiye hem de edebiyatın kendisine yöneltilmiş sert bir uyarı gibi duruyor. Yokluğa da varlığa da inanamayacak bir yerde asılı kalıyor insan.
Kitabın bir diğer güçlü damarı ise devlet, birey ve iktidar ilişkisine dair ironik ama öfkeli dili. Bildirge diliyle yazılmış cümlelerin soğukluğu, kimlik cüzdanına sığdırılmaya çalışılan inançlar, “Benim dinimden, mezhebimden size ne?” diye haykıran bir bilinç… Laik devlet anlayışının kâğıt üzerinde kaldığına dair bu sorgulama, yalnızca politik değil, derin bir varoluşsal itiraz da taşıyor. “Belki ‘O’ beni tanıyor” cümlesi, Tanrı’yla bile bire bir konuşan yalnız bir insanın cesaretiyle söyleniyor.
Gündelik ilişkilerdeki yapay nezaket, ‘elden ne gelir’ tatlılıkları, kaymak bağlayan dostluklar… Hepsi dayanmanın bir sınırı olduğunu hatırlatmak için var. Ardından gelen yargılama, soruşturma ve ‘burnun sürtülmeli’ cümleleri ise kahramanlık mitinin altını oyuyor. Bedava vatan-millet kurtarıcılığına karşı tok bir mideyle konuşan bir anlatıcı bu.
Bir Buzul Çağının Virüsü, insanlık trajedisini bir clown fantezisi gibi görmeye zorlayan, ama yine de esirgeyen bir metin. Çocuk kalmış bir sevdayı hor gören dünyaya karşı, zamansızlıkta durup bedeni yoklamayı öneriyor: “Bak ne sıcacık.” Belki de bütün mesele burada düğümleniyor. Yanılgı ve yenilgilerden oluştuğumuz için yaşayabiliyoruz.
Bu kitap, okurunu rahat ettirmek için yazılmamış. Ama dürüst. Sert. Ve çok tanıdık. Oğuz Atay’ın derinliğinde dolaşanlar için, buz gibi ama sahici bir karşılaşma.
·
28 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.