Anayurt Oteli, acımasızlıkla, şiddetle ve haksızlıkla şekillenmiş bir dış dünyadan bilinçli biçimde koparılmış, küçük bir kasabada kendi içine kapanmış bir mekândır. Bu otel, Zebercet için yalnızca çalıştığı bir yer değil; daha doğduğu andan itibaren onu dışlayan hayata karşı sığındığı tek güvenli alandır. Dünyayla kuramadığı bağın yerine geçen bu yapı, onun hem korunma alanı hem de kapanıdır.
Zebercet’in aidiyetsizlik duygusu doğumuyla başlar. Yedi aylıkken dünyaya gelmesi, roman boyunca süren “eksiklik” hissinin ilk işaretidir. Çocukluk yıllarında okulda arkadaşları tarafından küçümsenir, askerlikte otoriteyle ezilir, gençliğinde kadınlar tarafından yok sayılır. Adının alışılmadık oluşu bile onun ciddiye alınmayan varlığının bir göstergesi gibidir. Hayatı boyunca tekrar eden bu dışlanmışlık hâli, onun insanlarla arasına mesafe koymasına neden olur.
Babasının ölümüyle birlikte Anayurt Oteli’nin idaresini tamamen üstlenen Zebercet, dış dünyayla olan bağlarını iyice sınırlar. Kasabada yaşar ama kasabaya ait değildir. Esnafla, müşterilerle, insanlarla yalnızca zorunlu durumlarda iletişim kurar. Bu iletişimsizlik, onun toplumdan gördüğü horlanmaya karşı geliştirdiği bir savunma biçimidir. Otel bu noktada, Zebercet’in dünyaya kapattığı kapıların simgesi hâline gelir.
Zebercet’in durağan hayatı, gecikmeli Ankara treniyle gelen kadının otele gelişiyle sarsılır. Kadın yalnızca bir gece kalır ve giderken bir hafta sonra döneceğini söyler. Bu kısa karşılaşma, Zebercet için ilk kez hayatına anlam katabilecek bir ihtimal yaratır. Kadın, onun kozasından çıkmasını sağlayacak bir umut hâline gelir. Zebercet, kadının geri dönüşünü beklerken oteli kapatır, zamanı durdurur ve tüm varlığını bu beklentiye bağlar.
Kadının yokluğunda Zebercet dış dünyaya adım attıkça, bu dünyanın sertliğiyle yüzleşir. İçkili aşevinde, sokakta, horoz dövüşlerinde karşılaştığı şiddet ve güç gösterileri onu daha da yabancılaştırır. Horoz dövüşünde tanıştığı 19 yaşındaki gençle sinemaya gitmesi, onun bastırılmış cinselliğini açığa çıkaran bir an olur. Sinemada yaşanan kısa bir fiziksel temas Zebercet’te uyarılma yaratır; ancak bu duygu eyleme dönüşmez. Zebercet ne konuşabilir ne de bir adım atabilir. Bu sahne, onun arzularını bile yaşayamayacak kadar içine kapanmış olduğunu gösterir.
Zebercet’in cinselliği, yönsüz ve öğrenilmiş bir biçimde yaşanır. Otelde birlikte yaşadığı ortalıkçı kadınla ilişkisi de buna örnektir. Bu ilişkide sevgi, yakınlık ya da paylaşım yoktur. Kadın, Zebercet için bir insan olmaktan çok, varlığına katlanılan bir bedene indirgenmiştir. İçinde yaşadığı topluma ve kendine yabancılaşmış olan Zebercet’in varoluş sorunsalını her aynaya bakışında adını tekrarlaması, sokakta ilgi duyup peşine takıldığı bir kızın başkasıyla buluştuğunu görmesi, birlikte bir gece geçirmek istediği fahişenin otele gelmemesi, varlığından bihaber cinsel ilişkide bulunduğu ortalıkçı kadının uykusunda "Of köpek!” diyerek onu yok sayması gibi örneklerle ortaya koyar.
Zaman ilerledikçe Zebercet’in ruhsal çözülmesi hızlanır. Kediyle yaşadığı olay, onun insani sınırlarının ne denli aşındığını gösterir. Kitapta ortalıkçı kadın Zebercet’e açıkça “Of köpek” dediği anda, Zebercet için bir eşik aşılır. Bu söz küçümseme değil, tam anlamıyla aşağılamadır. Zaten bütün hayatı boyunca bastırılmış, yok sayılmış, görünmez kalmış bir adam için bu cümle, varlığının inkârıdır.
Bu sahnede yaşanan iktidarsızlık çok kritiktir. Zebercet’in bedeni, tam o anda onu terk eder. Bu yalnızca cinsel bir başarısızlık değil; onun gözünde erkekliğin, gücün, hatta insan olmanın çöküşüdür. Kadının artık ona yaklaşmaması, onu istememesi ve özellikle uykuda kendisine dokunulmasını reddetmesi, Zebercet’in kurduğu tek “sahte yakınlık” alanını da yok eder. Ardından ortalıkçı kadını boğarak öldürmesi, bu çözülmenin geri dönülmez noktası olur. Cinayete tanık olan kediyi de öldürmesi, Zebercet’in artık tamamen yalnız ve bağsız kaldığını simgeler.
Gecikmeli Ankara treniyle gelen kadının bir daha gelmeyeceğini kesin olarak anladığında, Zebercet hayattaki son tutamağını da kaybeder. Oteli yakma düşüncesi aklından geçer, ancak bu yıkım gerçekleşmez. Zebercet’in yıkımı dış dünyaya değil, kendine yönelir.Romanda Keçecizadeler, Zebercet’in kimlik kurma çabasının merkezinde yer alır. Zebercet gerçekte bu ailenin bir üyesi değildir; ancak kendini, eski konağın yani otelin sahipleri olan Keçecizadeler’den biri gibi düşünür. Bu, onun hayatı boyunca yaşadığı dışlanmışlık ve değersizlik duygusuna karşı geliştirdiği hayali bir aidiyet biçimidir. Kendi benliğini kuramadığı için, geçmişte yaşamış başkalarının hayatını ve travmalarını ödünç alır.
Keçecizadeler’in geçmişinde yaşanan dramatik olaylar, özellikle yasak bir aşk ve bunun sonucunda gelen intihar, Zebercet’in zihninde kendi hayatıyla iç içe geçer. Zebercet, bu aileye ait hikâyeleri yalnızca dinlemez; onları kendi yaşamının bir parçasıymış gibi sahiplenir. Zamanla kendi acılarıyla Keçecizadeler’in trajedisi arasında bir sınır kalmaz. Kendi yaşadıklarını değil, onların yaşadıklarını hatırlar gibi davranır.
Bu yüzden Zebercet’in eylemleri tesadüfi değildir. Ortalıkçı kadını boğarak öldürmesi ve ardından kendini asarak intihar etmesi, Keçecizadeler’in geçmişindeki davranışlarla bilinçli ya da bilinçsiz bir özdeşleşmenin sonucudur. Zebercet, kendi hayatını bitirirken bile özgün bir yol çizmez; başkasının hikâyesini tekrar eder. Böylece başından beri yaşadığı kimliksizlik, ölümünde de kendini gösterir.
Roman bu noktada Zebercet’in yalnızca yalnız bir birey olmadığını, aynı zamanda başkasının geçmişine tutunarak var olmaya çalışan bir insan olduğunu açığa çıkarır. Zebercet’in trajedisi, yalnız yaşamasında değil; kendi hayatını bile başkasının hayatı gibi yaşamak zorunda kalmasında yatar.
Roman, Zebercet’in Anayurt Oteli’nin bir odasında kendini asarak yaşamına son vermesiyle biter. Otel ayakta kalır, kasaba yaşamına devam eder. Zebercet ise hayatı boyunca olduğu gibi, sessizce ve fark edilmeden yok olur.
Kitapla aynı ismi taşıyan film, yalnızlık ve iletişimsizlik temaları üzerinde yoğunlaşan ve başarılı kitap uyarlamalarıyla bilinen Ömer Kavur tarafından beyaz perdeye aktarılır. Kavur, Anayurt Oteli’nde büyük oranda kitaba sadık kalmaya özen gösterir. Kitaptan farklı olarak filmde hikâye1960 yerine 1980’de geçer.
Kitap – Zebercet’in İçinden Gelen Karanlık
Kitapta Zebercet’in dünyası içeriden çöküyor.
Her şey daha sessiz ama daha ağır.
Zebercet kendini Keçizadelerden sanıyor; onların geçmiş travmalarını, çöküşlerini kendi kimliğiyle birleştiriyor.
Sanki “ben zaten en baştan yaralıydım” demek ister gibi.
Kadın gittiğinde yaşadığı boşluk, bir aşk acısından çok var olamama sancısı.
Otel bir mekân değil, kapanmış bir zihin.
Kitapta Zebercet daha çok kaderine razı, sürüklenen biri.
İsyan etmiyor, sadece çürüyor.
Kitabı bitirdiğinde şu duygu kalıyor:
“Bu adam hiç başlayamamış ki, bitsin.”
Film – Zebercet’in Yüzüne Çarpan Yalnızlık
Filmde ise Zebercet daha sert, daha rahatsız edici.
Kamera onun üstünde durdukça, biz de kaçamıyoruz.
Yalnızlığı romantize edilmiyor; rahatsız ediyor.
Kitaptaki iç seslerin yerine bedeni konuşuyor: bakışları, susuşu, yürüyüşü…
Keçizadeler meselesi filmde daha arka planda ama Zebercet’in soyluluk sanrısı hâlâ hissediliyor.
Bu da onun çöküşünü daha trajik yapıyor.
Film şunu hissettiriyor:
“Bu adam seçmedi, ama artık durdurulamaz.”
VE FİNAL…
Kitap finali:
Sessiz.
Karanlık.
Kabullenilmiş bir yok oluş.
Zebercet sanki çoktan ölmüş de beden geç kalmış gibi.
Film finali:
Tokat gibi.
Soğuk.
Kaçış yok.
İzleyiciye şunu diyor:
“Bak, bu yalnızlık masum değil.”
Benim duyguma göre farkın özü şu:
Kitap, Zebercet’i anlamaya zorluyor.
Film, Zebercet’le yüzleşmeye zorluyor.
Ve ikisi de aynı yerde birleşiyor:
Anayurt Oteli bir bina değil.
Zebercet’in içi.
Ve o iç, sonunda herkesi dışarı atıyor.
·
128 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.