İnsanın Kendine Karşı Açtığı En Acımasız Dava
Yeraltından Notlar, bir hikâye anlatmaktan çok, okurun zihnine açılmış bir itiraz dilekçesi gibidir. Dostoyevski burada olayları değil, insanın içindeki çelişkileri sahneye çıkarır. Yeraltı Adamı ne bir kahramandır ne de klasik anlamda bir anti-kahraman; o, modern insanın kendi bilincinde sıkışıp kalmış hâlidir.
Anlatıcı sürekli konuşur ama aslında kimseyle değil, kendisiyle tartışır. Akla güvenir gibi yapar, sonra aklı aşağılar. Özgürlüğü savunur, ardından bilerek kendine zarar veren insanı örnek gösterir. Bu tutarsızlık bir zayıflık değil, metnin omurgasıdır. Çünkü Dostoyevski’ye göre insan, mantıklı olduğu ölçüde değil; inatçı, çelişkili ve irrasyonel olduğu ölçüde insandır.
Kitabın en rahatsız edici yanı da buradadır:
Yeraltı Adamı’nı okuruz ama onu sadece yargılayamayız. Çünkü bazı cümleleri istemeden de olsa içimizden onaylarız. Tam bu noktada metin okuru hedef alır. Kitap, “bak ne kadar tuhaf bir adam” dedirtmez;
“acaba ben de mi böyleyim?” sorusunu sordurur.
Dostoyevski, dönemin akılcı, ilerlemeci insan anlayışına açıkça saldırır. İnsanı mutlu edecek kusursuz sistemler fikrine karşı şunu söyler:
İnsan, sırf özgür olduğunu kanıtlamak için bile kendi mutluluğunu sabote edebilir. Bu düşünce, bugün hâlâ ürkütücü derecede günceldir.
Yeraltından Notlar kolay okunan bir kitap değildir; bilinçli olarak huzursuz eder, yer yer sinirlendirir. Ama tam da bu yüzden güçlüdür. Çünkü bu metin, okuru rahatlatmak için değil, uyandırmak için yazılmıştır.
Kitap bittiğinde elde kalan şey bir sonuç değil, bir sessizliktir.
Ve o sessizlikte şu soru yankılanır:
İnsan, kendini bu kadar iyi tanıyorsa, neden yine de böyle yaşar?
·
43 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.