Spoilersız - Spoilerlı, derin bir anlayışEdebiyat
Stefan Zweig - Yakıcı Sır
Zweig, bu kitapta bir çocuğun dünyasına giriyor ve inanılmaz gerçekçi anlatıyor. Olduğu gibi, hatta olması gerekenden biraz daha sert bir yerden anlatıyor. Bu kitabı sakin sakin okuyamadım, kitap boyunca dikkatimi diri tutan, beni sürekli tetikte bırakan bir anlatım vardı. Hikâye beni içine çekti ve ben kendimi farkında olmadan onun temposuna bıraktım.
Edgar'ı çok sevdim. Çünkü anladım.
Çok akıllı, çok hassas, çok duygusal ve yaşına göre fazlasıyla olgun bir çocuktu. Ama bu olgunluk hayranlık uyandırıcı olduğu kadar üzücüydü. Çünkü bu, erken büyümek zorunda bırakılmış bir çocuğun olgunluğu. Kitap boyunca yetişkinlerin bencilliği, ikiyüzlülüğü ve duygusal körlüğü karşısında defalarca sinirlendim. Tarafsız kalamadım. Zaten bence iyi edebiyat tam olarak bunu yapar: seni tarafsız bırakmaz. Tavsiye ederim.
Spoilerlı Bölüm – Bu bölüm kitabı okumayanlar için spoiler içerir.
Edgar’ın bu kadar derin düşünebilmesi, insanları okuyabilmesi, yüz ifadelerinden niyet sezebilmesi beni çok şaşırttı. Ama bu bir yetenek değil, bir zorunluluk. Görülmeyen çocuklar gözlemci olur çünkü, dinlenmeyen çocuklar sezgilerini geliştirir.
Annesini uyarması mesela, on iki yaşındaki bir çocuğun annesine “dikkatli ol, bu adamın niyeti temiz değil” demesi aslında hayranlık uyandıracak bir olgunluk değil; bu tam anlamıyla bir trajedi. Roller yer değiştiriyor. Edgar çocuk olmaktan çıkıp, annesinin fark edemediğini fark eden kişi hâline geliyor.
Anne karakteri beni kitap boyunca en çok sinirlendiren kişi oldu. Çünkü baron baştan beri ne olduğu belli bir karakterdi. Ama anne öyle değildi. Soğuk, mesafeli, çocuğunu görmeyen bir kadınken; bir anda bir erkeğin ilgisiyle canlanan, yumuşayan, açılan birine dönüşüyor. Bu dönüşüm Edgar için çok yıkıcı. Çünkü çocuk ilk kez annesinin gerçekten “canlı” olduğunu görüyor ama bu canlılık ona değil, bir yabancıya yöneliyor. Odaya kilitleme sahnesi benim için kitabın en sert yerlerinden biriydi. Bu sadece fiziksel bir kilitleme değil. Bu, Edgar’ın aklını, sezgilerini, söz hakkını kilitlemek. “Sus. Karışma. Görme.” demek. Bir çocuğa yapılabilecek en ağır şeylerden biri bu. Annesi onun zekâsından korkuyor, sezgilerinden rahatsız oluyor ve bunu bastırmaya çalışıyor.
Edgar’ın babasının yokluğu ise kitap boyunca sessiz ama çok belirleyici bir boşluk. Fiziksel olarak yok, duygusal olarak zaten hiç yok. Edgar’ın bu kadar erken olgunlaşmasının, bu kadar tutunacak bir figüre ihtiyaç duymasının sebeplerinden biri de bu eksiklik. Baba yok, anne uzak; çocuk tek başına kalıyor. Ve bu boşluğu dolduran ilk kişi ne yazık ki Baron oluyor.
Baron karakteri ise baştan sona rahatsız edici. Kadınları “av”, kendini “avcı” olarak gören, duygusal bağ değil güç ilişkisi arayan biri. Edgar’la kurduğu bağ da samimi değil; araçsal. Çocuğun güvenini, sevgisini ve hayranlığını annesine ulaşmak için kullanıyor. Bu yüzden Edgar’ın ona duyduğu sevgi ve güven, kitabın en acı taraflarından biri. Çünkü okuyucu olarak biz bunun bir oyun olduğunu biliyoruz ama Edgar bilmiyor.
Edgar’ın sevdiği biri için değişmeye çalışması beni çok etkiledi. Daha büyük davranmaya çalışması, daha olgun görünmek istemesi, sevilmeye layık olmaya çalışması… Bu çok tanıdık bir duygu. Ve hayal kırıklığı geldiğinde bu sevginin nefrete dönüşmesi de çok gerçek. Edgar’ın bir anda stratejik düşünmeye başlaması, planlar kurması, olayları yönlendirmeye çalışması bir çocuğun başarısı değil; yetişkinlerin büyük bir başarısızlığı.
Finalde hikâye kurgu olarak kapanıyor, evet. Edgar fiziksel olarak kurtuluyor. Ama ben şunu düşündüm: Bu çocuk gerçekten “eskisi gibi” olabilir mi? Erken ebeveynleşmiş, erken kırılmış bir çocuk olarak, bu yaşananlar onda mutlaka bir iz bırakacak. O yüzden Edgar’ın yetişkin hâlini okumak isterdim. Onun nasıl bir adama dönüştüğünü, bu yaraların onda nasıl izler bıraktığını görmek isterdim. Onunla tanışmak isterdim hatta, konuşmak isterdim. Çünkü bazı çocuklar büyüdüğünde bile içlerindeki o hassasiyeti kaybetmez ya, Edgar onlardan biri olurdu.
Edgar’ın neden böyle olduğunu, nasıl bu hâle geldiğini adım adım görmek, bunu bu kadar net hissetmek, Stefan Zweig’ın ne kadar güçlü bir yazar olduğunu bir kez daha gösterdi.
·
42 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.