Kitabı okurken Osmanlı’nın son dönemindeki aydın arayışını hissettiğim bir roman oldu. Mizancı Murat, hem bir yazar hem de bir fikir insanı olarak bu eserde toplumu dönüştürme idealini merkeze alıyor. Roman, Tanzimat sonrası Osmanlı toplumunda Batılılaşma, eğitim, ahlak ve ilerleme kavramlarının nasıl anlaşılması gerektiğini sorgulayan didaktik bir metin. Yani bu kitap, sadece bir hikâye anlatmıyor; bir düşünce öneriyor.
Romanın konusunu beğendim iyi eğitim almış, idealist, ahlaklı ve toplumu ileriye taşıma arzusu olan gençlerin etrafında şekilleniyor. Yazar, “turfanda” kavramıyla gerçekten ilerici, bilinçli ve topluma faydalı bireyi; “turfa” kavramıyla ise yüzeysel, şekilci ve yozlaşmış Batılılaşmayı karşı karşıya getiriyor. Bu çatışma, romanın ana meselesini oluşturuyor. Batı’yı körü körüne taklit eden bir anlayışa karşı çıkarken, ilimle, ahlakla ve çalışmayla gerçekleşen bir yenilenmeyi savunuyor.
Dil ve anlatım açısından bakıldığında, roman oldukça sade ve öğretici bir üsluba sahip. Yazarın dili zaman zaman açıkça fikir beyan eden, okuru yönlendiren bir anlatım sunuyor. Bu da romanı edebî derinlikten çok fikir yönüyle güçlü kılıyor. Karakterler bazen birer roman kişisinden çok, bir düşüncenin temsilcisi gibi duruyor. Ama bu durum kitabın amacına hizmet ediyor; çünkü yazarın asıl derdi estetikten çok toplumsal fayda.
Ben okurken şunu düşündüm: Bu kitap, kendi döneminin acil meselelerine cevap arayan bir metin. Bugünden bakınca bazı düşünceler fazlasıyla idealist, hatta saf görünebilir ama yazıldığı dönemin ruhu düşünüldüğünde, bu idealizmin ne kadar kıymetli olduğu anlaşılıyor. Mizancı Murat, bireyin kendini düzeltmeden toplumun düzelemeyeceğini savunuyor ve bunu roman aracılığıyla açıkça söylüyor.
Belki dil ve kurgu açısından çok güçlü bir roman değil; ama taşıdığı fikirler, özellikle eğitim ve ahlak vurgusu, bugün bile üzerine düşünmeye değer. Bu yüzden kitap, Osmanlı aydın düşüncesini anlamak isteyenler için önemli bir durak.
ŞAH-I MİHRİ
Turfanda mı Yoksa Turfa mı ?Mizancı Mehmed Murad · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 20192,331 okunma
·
48 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.