Madlen kekiyle geçmişe yolculuk.Edebiyat
Nihayet, 2. defa bu destansı yolculuğa yeniden çıkmış bulunuyorum.
Kitap, klasik bir "giriş-gelişme-sonuç" çizgisinden ziyade, zihnin çağrışımlarıyla ilerleyen döngüsel bir yapıya sahiptir. Temelde üç ana bölümden oluşur:
1) Combray: Anlatıcının çocukluğuna, halasına, kiliseye ve o meşhur "uykuya yatma dramına" odaklanan kısım.
2) Swann'ın Bir Aşkı: Anlatıcının doğumundan öncesine giderek, aile dostları Charles Swann’ın, Odette de Crécy adında "tarzı olmayan" bir kadına duyduğu saplantılı aşkı anlatan novella tadındaki bölüm.
3) Memleket İsimleri: İsim: Anlatıcının doğa, mekan isimleri ve ilk aşk hayalleri üzerine kurduğu daha kısa bir bölüm.
Bu kitabın kalbi, belki de edebiyatın en ünlü sahnesi olan Madeleine (Madlen) keki anıdır.
Proust burada bize şunu anlatır: Geçmişi zihnimizde zorlayarak (akılla) hatırlamaya çalışmak nafiledir. Gerçek hafıza, bir tada, bir kokuya veya bir sese gizlenmiştir. Anlatıcı, çaya batırdığı keki damağına götürdüğü anda, yıllardır unuttuğu Combray kasabası, evleri, insanları ve atmosferiyle birlikte zihninde "bir Japon çiçeği gibi" açılır.
Proust’u okurken kendi hayatınızdaki kokuların ve tatların peşine düşmemeniz imkansızdır. Bir sabun kokusunun sizi 20 yıl öncesine götürmesi, tam olarak Proustyan bir andır.
Kitabın başında, anlatıcının çocukken annesinden alacağı "iyi geceler öpücüğünü" beklemesi sayfalarca sürer. Modern bir okur için bu başta sıkıcı gelebilir, ancak sabrettiğinizde orada evrensel bir çocukluk kaygısını görürsünüz: Terk edilme korkusu ve sevgiye duyulan muhtaçlık.
Proust, bir çocuğun merdivenlerdeki ayak seslerini dinlemesini öyle detaylı anlatır ki, o anın gerilimi bir korku romanını aratmaz. Bu bölüm, yazarın en küçük duyguyu bile atomlarına ayırarak inceleme yeteneğinin kanıtıdır.
Bir konuya daha değinmeden edemeyeceğim, kitabın psikolojik olarak ne kadar üst seviyede olduğunun kanıtı gibidir. Kitabın ortasında yer alan Kıskançlğın Anatomisi, aslında bağımsız bir roman gibidir. Charles Swann’ın Odette’e duyduğu aşk, romantik bir aşk değildir; bir hastaliktır.
İdealizasyon Yoktur: Swann, Odette'i başta beğenmez bile. "Benim tarzım değil" der.
Aşkı, Odette'i kaybetme korkusu ve onun gizli hayatına duyduğu merakla beslenir.
Proust, kıskançlığı bir cerrah titizliğiyle deşer. Aşık olunan kişinin aslında zihnimizde yarattığımız bir hayal olduğunu, gerçeğin ise çok daha farklı olduğunu yüzümüze vurur.
"Hayatımın en büyük aşkını, hoşlanmadığım, hatta benim tipim bile olmayan bir kadınla yaşadım." cümlesi, bu bölümün en vurucu özetidir.
Yine de söylemeden edemeyeceğim, Swann’ların Tarafı kolay bir okuma değildir.
Proust’un cümleleri bazen bir sayfa sürebilir. Bir cümlenin öznesini yakaladığınızda, yüklem gelene kadar araya parantez içi bilgiler, metaforlar ve yan düşünceler girer. Bu, dikkatsiz bir okur için labirent gibidir.
Eğer "Sonra ne olacak?" merakıyla okursanız hayal kırıklığına uğrarsınız. Çünkü olay değil, durum ve his önemlidir.
Ancak bu ritme (Proust'un nefes alışverişine) alıştığınızda, dünya üzerindeki başka hiçbir yazarın size veremeyeceği bir derinlik kazanırsınız. Nesnelere, insanlara ve zamana bakışınız değişir. Kitap bittiğinde, sanki devasa bir katedralden çıkmış gibi hissedersiniz.
Son olaraktan söylemek istediğim şey aslında şu: Swann’ların Tarafı, kaybedilen zamanın sadece geçmişte kalan bir "an" olmadığını; o anın bizde bıraktığı tortu olduğunu anlatır. İnsan ruhunun kırılganlığını, aşkın mantıksızlığını ve sanatın kalıcılığını işler.
Kimler Okumalı?
İç gözlem yapmayı sevenler.
Olaydan çok psikolojik tahlillerle ilgilenenler.
Sabırlı ve dikkatli okurlar.
Benim önerim, bu kitaba başladığınızda acele etmeyin. Günde 30-35 sayfa okuyarak, cümlelerin tadını bir madlen keki gibi damağınızda eriterek ilerleyin.
··
149 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.