Moby-Dick çoğu zaman bir “macera romanı” gibi anılır ama kesinlikle öyle okunmak için yazılmamış. Herman Melville bu kitabı bir tür roman olarak değil, bir ansiklopedi gibi kurmuş.
Romanın içinde denizcilik var, balina biyolojisi var, mitoloji var, İncil var, Shakespeare var, emek, para, sömürgecilik ve felsefe var. Bu yüzden Moby-Dick düz bir hikâye gibi akan bir metin değil. Bazen durur, dallanır, dağılır. Çünkü Melville bir olay örgüsü değil, bir uygarlığın haritasını çizer.
Bugün “türlerarası” dediğimiz anlatı biçiminin çok erken ve cesur bir örneği bu.
İnsanı hayran bırakan, Moby-Dick’in aynı zamanda çok erken bir ekolojik roman olması. 19. yüzyılda balina yağı, bugünün petrolü gibi: lambaları yakıyor, makineleri çalıştırıyor, sanayiyi besliyor. Yani Pequod’un okyanuslara açılması sadece bir av hikâyesi değil, doğayı ham maddeye çeviren bir ekonomik düzenin hikâyesi.
Melville şunu çok erken görmüş:
Doğayı sadece fethedilecek bir kaynak olarak gören bir uygarlık, sonunda kendi sınırlarına çarpar. Moby-Dick bu yüzden yalnızca Ahab’ı anlatmaz. Modern insanın dünyayla kurduğu ilişkiyi anlatır.
Melville’in büyük sezgisi şudur:
İnsan dünyayı tek bir anlama, tek bir düzene, tek bir iradeye zorladığında, bu sadece felsefi bir sorun değil, bir yıkım biçimidir.
Bu yüzden Moby-Dick eskiyecek bir kitap değil. Çünkü doğayla, güçle ve kendi hırsımızla kurduğumuz ilişki hâlâ değişmedi. 170 yıldır yol almasının nedeni de bu.
Okumayanların yolu düşsün dilerim. Bu sırada, okumak yerine dinlemek daha iyi bir fikir olabilir. Storytel’de mevcut.
#suzanaralakçora çevirisi
··
701 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.