Tolstoy u okurken insanın aklında hep şu duygu kalıyor. Bu adam kadınları sadece “anlatmıyor” onları gerçekten dinliyor. Üstelik yaşadığı çağ düşünülünce bu neredeyse şaşırtıcı. Kadın ruhunu romantize eden, süsleyen ya da basitleştiren bir yazar değil Tolstoy; tam tersine, çelişkileriyle, kararsızlıklarıyla, korkularıyla ve arzularıyla birlikte ele alıyor. Kadın karakterleri çoğu zaman hikâyenin kenarında değil, tam merkezinde duruyor ve bu merkez huzurlu bir yer değil.
Anna Karenina bunun en çarpıcı örneği. Anna’yı okurken onu “haklı” ya da “haksız” diye etiketlemek neredeyse imkânsız. Tolstoy buna özellikle izin vermiyor. Anna ne sadece bir “aldatıcı”, ne de saf bir “kurban”. O, sevilmek isteyen, anlaşılmak isteyen, ama aynı zamanda bunun bedelini ödemekten korkan bir kadın. Tolstoy’un gücü de burada: Anna’nın ruhundaki dalgalanmaları öyle detaylı veriyor ki, okur olarak bazen onunla empati kuruyor, bazen ondan uzaklaşıyor, bazen de ona kızıyorsun. Tıpkı gerçek hayatta olduğu gibi.
Tolstoy’un kadınlara bakışında beni en çok etkileyen şey, onların iç dünyasını erkek karakterlerden bile daha çıplak göstermesi. Erkekler çoğu zaman eylemleriyle tanımlanırken, kadınlar düşünceleriyle, hisleriyle, iç monologlarıyla var oluyor. Bu da kadın ruhunu daha karmaşık ama aynı zamanda daha gerçek kılıyor. Mesela Kitty karakteri… Başta saf, hatta biraz toy gibi görünürken, yaşadığı hayal kırıklıklarıyla olgunlaşması çok sessiz ama çok güçlü bir dönüşüm. Tolstoy bu değişimi büyük olaylarla değil, küçük duygusal kırılmalarla anlatıyor. Bana kalırsa bu, kadın ruhunu anlamanın en insani yolu.
Bir diğer önemli nokta, Tolstoy’un kadınları toplumdan ayrı düşünmemesi. Kadın ruhu onun eserlerinde boşlukta dolaşmaz; aile, evlilik, ahlak, din ve toplum baskısıyla sürekli temas halindedir. Kadınların yaşadığı iç çatışmalar çoğu zaman kendi istekleriyle toplumun onlardan bekledikleri arasında sıkışıp kalmalarından doğar. Bu da Tolstoy’un kadın karakterlerini trajik kılar ama asla zayıf yapmaz. Aksine, bu baskıya rağmen ayakta kalmaya çalışmalarını izlemek insanın içini burkar.
Kişisel olarak Tolstoy okurken şunu hissediyorum: O, kadınları “ideal” varlıklar olarak görmüyor. Anne olmayı yücelttiği yerler var ama bunu bile kutsal bir masal gibi anlatmıyor. Yorgunluğu, bıkkınlığı, fedakârlığın içindeki sessiz öfkeyi de gösteriyor. Bu dürüstlük, Tolstoy’u bana göre hâlâ güncel kılıyor. Çünkü kadın ruhu dediğimiz şey, tek bir kalıba sığmıyor ve Tolstoy bunu yüzyıllar önce fark etmiş gibi duruyor.
Sonuç olarak Tolstoy’da kadın ruhu, sakin görünen ama içinde fırtınalar kopan bir deniz gibi. Yüzeyde itaat, nezaket ve suskunluk varken; derinlerde tutku, isyan ve var olma arzusu var. Onu büyük bir yazar yapan şey de tam olarak bu: Kadınları ne yargılıyor ne de idealize ediyor. Sadece oldukları gibi, tüm karmaşıklıklarıyla anlatıyor. Ve bu yüzden Tolstoy’un kadınları, okurla hâlâ konuşmaya devam ediyor.
·
213 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
