Şıpsevdi'den ahlak dersleriEdebiyat
Hüseyin Rahmi Gürpınar, yazdıklarıyla cehalet batağına saplanmış bir toplumu sarsarak uyandırmaya çalışmış bir yazardır. Bunu doğrudan vaazla değil, kara mizahın keskin diliyle yapmayı seçmiştir. Şıpsevdi romanında ne halkı masumlaştırır ne de kendini “aydın” olarak sunanları ayrıcalıklı bir yere koyar. Roman, yanlış anlaşılan batılılaşmanın, hurafeyle beslenen cehaletin ve ahlaki çöküşün aynı toplumsal zeminde nasıl yan yana durduğunu doğalcı bir gözle gösterir. Yazar, olayları dramatize etmekten çok sergiler; karakterleri yargılamaz gibi yaparak onların kendilerini ele vermesine izin verir.
Romanın merkezindeki Meftun tipi, batılılaşmayı bir değer ya da düşünsel dönüşüm olarak değil, kişisel çıkarlarını meşrulaştıran bir maske olarak kullanır. Medeniyet onun için ahlaki bir ilerleme değil, kendine tanınmış sınırsız bir serbestliktir. Bu durum romanda açıkça gösterilir; Meftun’un her ahlaki savruluşu “medeniyet” kavramıyla birlikte gelir.
Hüseyin Rahmi, yalnızca sözde aydınları değil, batıl inançlara teslim olmuş halkı da sert biçimde eleştirir. Halk, romanda kandırılan masum bir kitle olarak değil; sorgulamaktan vazgeçmiş, hurafeyi konfor alanı hâline getirmiş ve kaderci bir topluluk olarak resmedilir. Bu yönüyle Şıpsevdi, cehaleti yalnızca üstten dayatılan bir durum olarak değil, aşağıdan da taşınan bir alışkanlık olarak sunar.
Romanın dikkat çekici yanlarından biri, ahlak ve bilgi arasındaki ters orantıyı sorgulatmasıdır. Hüseyin Rahmi, kimi zaman bir ahlaksızın ağzından ahlak dersi verdirerek okuru bilinçli biçimde rahatsız eder.
Kadın meselesi romanda ayrı bir eleştiri alanı olarak öne çıkar. Türk kadınının cahilliğe mahkûm edilişi, kapalı bir kafesin içine hapsedilmesi ve insan yerine konulmaması, bireysel bir sorun olarak değil, toplumsal bir ayıp olarak sunulur. Hüseyin Rahmi, kadınların değersizleştirilmesini medeniyet söylemiyle yan yana getirerek bu söylemin ne kadar sahte olduğunu açığa çıkarır.
Şıpsevdi, kara mizah ve güldürü unsurlarıyla örülü olduğu için çoğu zaman “okunup geçilen” bir roman olarak görülmüştür. Oysa bu mizah, yazarın düşüncesini hafifletmez; aksine eleştirinin sertliğini artırır. Hüseyin Rahmi Gürpınar, kendi yüksek felsefi bakışını bu roman aracılığıyla topluma aktarmaya çalışmış; ancak tam da bu mizahi anlatım nedeniyle uzun süre anlaşılamamıştır. Romanın içindeki asıl mesele, güldürü perdesinin ardında kalmış; yazar çağının çok önünde durmasına rağmen, kendi zamanında hak ettiği düşünsel karşılığı bulamamıştır.
·
70 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.