Pierre Bourdieu, geliştirdiği özgün sosyoloji anlayışıyla 20. yüzyılın en etkili sosyologlarından biri olarak kabul edilmektedir.
Sosyolojisinin en ayırt edici yönlerinden biri teori ile pratiği kesin çizgilerle ayırmayı reddetmesidir. O, sosyolojik kavramların yalnızca soyut düzeyde kalmasına karşı çıkarak, geliştirdiği habitus, sermaye ve alan kavramlarını ampirik araştırmalarla birlikte ele almıştır. Benzer biçimde, sosyolojisinde merkezi bir yere sahip olan simgesel şiddet kavramını da yalnızca teorik bir çerçeve olarak sunmamış; bu kavramı farklı toplumsal alanlarda yürüttüğü araştırmalarla somutlaştırmıştır. Bourdieu’nün felsefe eğitimi almış olması, onun sosyolojisini felsefi bir derinlikle beslemiş; ancak bu derinlik, soyut bir spekülasyondan ziyade, sahaya dayalı araştırmalarla birleşmiştir. Bu nedenle Bourdieu’nün sosyolojisi, toplumsal gerçekliği hem kuramsal hem de ampirik düzeyde kavramayı amaçlayan bir “felsefi saha araştırması” olarak değerlendirilebilir. Eril Tahakküm Bourdieu' nün 60' lı yılların başlarında gözlemleme imkanı bulduğu Kabil toplumuna yönelik saha araştırmasıdır. Bourdieu toplumda görülen farklı tahakküm biçimlerinin insanların habituslarına farklı yüklemeler yaptığını çeşitli çalışmalarında işlemektedir. 'Eril Tahakküm' kitabında da erkekler tarafından kadınlar üzerinde kurulan tahakkümün ne gibi toplumsal sonuçları olduğunu ele almaktadır.
Buna göre Bourdieu' nün Eril Tahakküm yaklaşımı, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini biyolojik farklılıkların doğal bir sonucu olarak değil, uzun erimli, kolektif ve tarihsel bir toplumsal inşa sürecinin ürünü olarak ele alır. Bourdieu’ye göre biyolojik görünüşler ile bedenler ve zihinlerdeki etkiler, “biyolojik olanın toplumsallaşması” ile “toplumsal olanın biyolojikleşmesi” arasında gidip gelen karmaşık bir ilişkinin sonucudur (s.13). Bu süreç, cinsiyetin doğaya ait değişmez bir veriymiş gibi algılanmasını sağlar; oysa cinsiyet, cinsleştirilmiş habitus aracılığıyla bedene kazınmış bir toplumsal kurgudur.
Bu çerçevede toplumsal dünya, bedeni yalnızca biyolojik bir varlık olarak değil, cinsiyetlendirilmiş bir gerçeklik olarak inşa eder. Bedene içkin görünen farklılıklar, aslında erkeklerin kadınlar üzerindeki keyfi tahakküm ilişkisine dayanan mitsel bir dünya görüşünün ürünü olan algı programları tarafından şekillendirilir (s.23). Anatomik farklılıklar, özellikle cinsel organlar arasındaki ayrımlar, toplumsal olarak kurulmuş işbölümünün “doğal gerekçesi” gibi sunularak tahakküm ilişkileri meşrulaştırılır. Böylece biyolojik farklılıklar neden değil, sonuç olduğu halde, nedenmiş gibi gösterilir.
Bourdieu’nün sosyolojisinde bu sürecin kilit kavramı habitustur. Kültürel keyfiyetler, uzun süreli ve sürekli bir toplumsallaştırma çalışması sonucunda bireylerin bedenlerine ve algı yapılarına yerleşir (s.38). Habitus, bireyin dünyayı nasıl algılayacağını, nasıl hissedeceğini ve nasıl davranacağını önceden yapılandırır. Bu nedenle cinsiyetlendirilmiş düzen, çoğu zaman açık baskıdan çok, kendiliğinden ve sorgulanmadan işler. Erkekmerkezli bölünüm esasına göre örgütlenmiş fiziksel ve toplumsal düzen, bedene kazınarak doğal ve kaçınılmaz gibi algılanır (s.38).
Bu bedensel kazınma süreci, gündelik pratikler aracılığıyla gerçekleşir. Mekânların kullanımı, işbölümü, ritüeller, beden duruşları ve hareket biçimleri, eril düzeni sürekli yeniden üretir (s.38–39). Kadınların belirli işlerden dışlanması, bedenlerini nasıl taşıyacaklarının öğretilmesi, “aşağı” ve “pis” işlerle özdeşleştirilmeleri, toplumsal farklılıkların biyolojik farklılıklara dayandığı yanılsamasını güçlendirir. Böylece tahakküm, yalnızca zihinsel değil, bedensel bir gerçeklik haline gelir.
Eril tahakkümün sürekliliğini sağlayan bir diğer önemli mekanizma, sembolik şiddettir. Sembolik şiddet, hükmedilenlerin, hükmedenlerin bakış açılarını ve sınıflandırma şemalarını içselleştirmeleriyle işler (s.50). Kadınlar, kendilerine yönelik aşağılayıcı imgeleri benimseyerek bu tahakkümün yeniden üretimine çoğu zaman farkında olmadan katkıda bulunurlar. Bu süreç, utanç, çekingenlik, suçluluk gibi bedensel ve duygusal tepkiler aracılığıyla deneyimlenir ve böylece tahakküm, bilinçli bir zorlamaya gerek kalmadan işler hale gelir (s.55).
Bourdieu, sembolik tahakkümün etkisinin yalnızca bilinç düzeyinde değil, habitus’un derin katmanlarında işlediğini vurgular (s.53). Algılama ve eylem şemaları, bireylerin iradesi dışında şekillenir ve toplumsal düzenin “doğal” olduğu yanılsamasını üretir. Bu nedenle eril tahakküm, açık bir baskı rejiminden çok, sessiz, görünmez ve gündelik hayatın içine sinmiş bir iktidar biçimi olarak varlığını sürdürür.
Erkeklik ve kadınlık, bu bağlamda doğal kimlikler değil, toplumsal görevlerdir. Erkeklik, savaşma, şiddet uygulama ve kamusal alanda başarı elde etme zorunluluğuyla tanımlanırken; kadınlık, bekâret, sadakat ve bedenin denetimi üzerinden negatif biçimde kurgulanır (s.69). Bu karşıtlık, cinsiyetler arasındaki eşitsizliği yalnızca yeniden üretmekle kalmaz, aynı zamanda etik ve ahlaki bir düzen gibi sunar.
Son olarak Bourdieu, eril tahakkümün modern toplumlarda ortadan kalkmadığını, aksine yeni biçimler alarak sürdüğünü belirtir. Eril ve dişil bedenlerin sürekli olarak yeniden “terbiye edilmesi”, tahakküm ilişkisinin bedenselleştirilmesini ve dolayısıyla doğallaştırılmasını sağlar (s.75). Eğitim, siyaset, bilim ve iş dünyası gibi alanlar, erkeklerin iktidar oyunlarına daha erken ve daha güçlü biçimde dahil edildiği mekânlar olarak bu süreci pekiştirir.
·
52 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.