Gecenin Sonuna Yolculuk, okurunu bir anlatının içine yerleştirmekten çok, onu kendi zihninin alışık olmadığı bölgelerine doğru sessizce sürükleyen bir metindir; çünkü Céline, dünyayı açıklamakla değil, dünyanın insanda bıraktığı tortuyu görünür kılmakla ilgilenir ve Bardamu’nun sesiyle kurulan bu anlatı, zamanla bir karakteri izleme deneyiminden çıkıp, okurun kendisiyle arasındaki mesafeyi daraltan bir iç konuşmaya dönüşür. Roman boyunca savaş, sömürge, şehirler, hastaneler ve insanlar birbirini izlerken okur bir yolculuğun aşamalarını değil, aynı yorgunluğun farklı yüzlerini görür; mekân değişir ama insanın korkusu, çıkarcılığı ve uyum sağlama yeteneği neredeyse hiç değişmez. Bu tekrar hissi, romanın biçimsel bir dağınıklığı değil, insanlık hâlinin kendi iç tutarsızlığına duyulan bir sadakat gibidir. Céline’in okura herhangi bir ahlaki zemin sunmaması da bu yüzden şaşırtıcı değildir; Bardamu ne haklıdır ne de haksız, yalnızca olan biteni kaydeder ve bu kayıtsızlık, okuru yargı dağıtan bir konumdan mahrum bırakarak rahatsız edici bir açıklıkla baş başa bırakır. Dilin parçalı, kesik ve yer yer saldırgan oluşu da bu açıklığın doğal uzantısıdır; düzgün cümleler kurmaya izin vermeyen bir dünyada, dil ancak tökezleyerek ilerleyebilir ve okur, bu dilin içinde anlamdan çok dayanma gücünü sınar.
Bu dayanıklılık sınavının merkezinde Bardamu vardır; bir kahraman ya da anti-kahraman olmaktan ziyade, insanın kendisiyle baş başa kaldığında takındığı savunmasız hâli temsil eden Bardamu, ne cesareti yüceltir ne de korkusunu gizler, çünkü her ikisinin de insanı temize çıkarmadığına sezgisel olarak inanır. Onun nihilizmi yüksek sesle ilan edilen bir düşünce değil, tekrar tekrar boşa çıkan anlam denemelerinin ardından geriye kalan yorgunluktur ve bu yorgunluk, savaş sahnelerinde yoğunlaşarak görünür hâle gelir; savaş burada istisnai bir felaket değil, insanın başkalarına neler yapabileceğini en çıplak biçimde sergilediği bir açıklık anıdır. Bardamu’nun savaştan kaçışı bu nedenle ahlaki bir başkaldırıdan çok, insanın kendi türüyle arasına koymak istediği içgüdüsel bir mesafe olarak okunur. Roman boyunca çizilen insan tasviri de bu mesafeyi haklı çıkarır niteliktedir: İnsan çoğu zaman büyük kötülüklerin değil, küçük hesapların, sıradan korkuların ve süreklilik kazanmış umursamazlıkların taşıyıcısıdır. Céline’in asıl sarsıcı başarısı, insanı olağanüstü bir karanlıkla değil, olağan hâlleriyle anlatmasında yatar ve Gecenin Sonuna Yolculuk, okurunu daha bilge ya da daha iyi biri yapmadan, yalnızca kendisi hakkında daha az emin hâle getirerek sona erer; belki de kitabın sunduğu tek ama vazgeçilmez kazanım tam olarak budur.
··
407 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
