Satranç, bir oyun anlatısı değil; yalnız bırakılmış bir zihnin hayatta kalma ve sonra kendine yenilme hikâyesidir. Zweig, satranç tahtasını bir zeka arenası olarak değil, insan aklının sınırlarının test edildiği bir hapishane zemini olarak kurar.
Dr. B.’nin ustalığı yetenekten ya da eğitimden değil, yokluktan doğar. Kitapların, insanların ve zamanın elinden alındığı bir ortamda zihin, ya çöker ya da kendine bir evren icat eder. Dr. B. ikinci yolu seçer. Ancak bu seçim, onu kurtardığı kadar parçalar da. Çünkü artık tek bir rakibi yoktur; hem beyazdır hem siyah, hem saldıran hem savunan.
Asıl kırılma noktası, özgürlüğe çıkıldığında yaşanır. Hücreden çıkan bedenin aksine, zihin içeride kalmıştır. Satranç, artık bir oyun değil; tetikleyicidir. Gerçek rakibin yaptığı basit hamleler, Dr. B.’nin kafasındaki karmaşık oyuna eklemlenir. Böylece “doğru hamle” ile “doğru sanılan hamle” arasındaki fark trajik biçimde ortaya çıkar.
Zweig’in asıl sorusu şudur:
İnsan, kendini kurtaran şeyle ne zaman ve nasıl yeniden hapsolur?
Satranç, zekânın yüceltilmesi değil; zekânın yalnız kaldığında nasıl kendini yiyip bitirdiğinin berrak bir anlatımıdır. Sessiz, kısa ama rahatsız edici. Kitap bittiğinde oyun da biter — fakat tahta insanın kafasında kalır.
·
47 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.