Mecburiyet, savaşın vahşetini anlatan bir hikâye olmaktan çok, ahlakın kime ait olduğu sorusunu kurcalayan sarsıcı bir metindir. Zweig’in kahramanı savaşa gitmek istemez; korktuğu için değil, insanların öldürülmesine ortak olmak istemediği için. Sanatçı, hümanist ve savaş karşıtı bir duruşu vardır. Buna rağmen, kimse onu zorla götürmediği hâlde, kendi ayaklarıyla hızla yola çıkar.
Asıl trajedi burada başlar.
Kahraman gitmemeyi düşünmeyi bile ahlaksızlık olarak içselleştirmiştir. “Çağrıldım” kelimesi zihninde “gitmeliyim”e dönüşür. İtaat, onun için erdemle; tereddüt ise ihanetle eşdeğerdir. Bu yüzden hızlanır, düşünmeden hareket eder. Çünkü yavaşlarsa, kendi vicdanının sesini duyacaktır.
Zweig’in ustalığı, bu sürüklenişi dış baskılarla değil, kişinin kendi içindeki bastırılmış ahlakla anlatmasındadır. Kahraman kötü biri değildir; tam tersine fazlasıyla “iyi”dir. Ama iyiliğini yanlış yere teslim etmiştir.
Finalde yaşanan kırılma bu yüzden güçlüdür. Savaşın insanları ne hâle getirdiğiyle yüzleştiğinde, şunu fark eder:
İtaat her zaman onur değildir.
Bazen onurlu olan, geri dönmektir.
Bazen ahlak, “emre uymamak”tan geçer.
Mecburiyet, bize şunu sorar:
Bir insan ne zaman ahlaklıdır?
Emre uyduğunda mı, yoksa kendi vicdanını geri aldığında mı?
Zweig’in cevabı nettir ama rahatlatıcı değildir. Çünkü bu hikâye, kötülerle değil, iyi insanların yanlış yerde itaat etmesiyle ilgilidir.
·
36 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.